VLEN je stavila decentralizaciju u centralnu tačku svog političkog programa. Opštine treba da dobiju veću autonomiju. Finansijsku nezavisnost. Šire nadležnosti. Drugim rečima - manje Skoplja, više lokalnih centara odlučivanja.

„Demokratija počinje tamo gde građani žive - u opštini, u kraju, u školi", centralna je poruka. VLEN govori o „novoj fazi" decentralizacije. To je prepoznatljiv retorički paket albanskih partija u Makedoniji - i s razlogom, jer decentralizacija istorijski znači i veću političku težinu za albanske većine u zapadnim opštinama.

Šta konkretno traži VLEN? Fiskalnu decentralizaciju - opštine da zadrže veći deo poreza. Prekograničnu saradnju - partija navodi projekat Tetovo-Prizren kao primer. Lokalno upravljanje osnovnim i srednjim obrazovanjem - škole da ne zavise od Ministarstva u Skoplju, nego od lokalnih samouprava. Pravo opština da samostalno odlučuju o razvojnim prioritetima.

Partija kritikuje prethodne vlade - tvrdeći da su opštine bile „zanemarene, sa nedovoljnim uslugama i bez razvojne perspektive". To je udarac ne samo SDSM-u, nego i VMRO-DPMNE-u, koji su bili na vlasti u različitim periodima.

Pitanja koja ostaju - koji su finansijski izvori za ovu „novu fazu"? Bez budžetskih reformi, svaka decentralizacija je retorika. Koliko će Gostivar, Tetovo ili Strumica dobiti u apsolutnim denarima? Da li se otvara rizik da bogate opštine postanu još bogatije, a siromašne još siromašnije?

Za Balkan ovo je lekcija sa dugom istorijom. Decentralizacija je oružje sa dve oštrice. Sa zapadne strane to znači veću lokalnu samoupravu i efikasnije usluge. Sa istočne - može biti izgovor za fragmentaciju države po etničkim linijama. Makedonija ima oba scenarija u svojoj istoriji, i retorika VLEN-a pokriva oba.