VLEN e ka vendosur decentralizimin në pikën qendrore të programit të vet politik. Komunat duhet të marrin më shumë autonomi. Pavarësi financiare. Kompetenca më të gjera. Me fjalë të tjera - më pak Shkup, më shumë qendra lokale të vendimmarrjes.

„Demokracia fillon aty ku qytetarët jetojnë - në komunë, në lagje, në shkollë", është mesazhi qendror. VLEN-i flet për një „fazë të re" të decentralizimit. Ky është pakti retorik i njohur i partive shqiptare në Maqedoni - me arsye, sepse historikisht decentralizimi nënkupton edhe peshë më të madhe politike për shumicat shqiptare në komunat perëndimore.

Çfarë kërkon konkretisht VLEN-i? Decentralizim fiskal - komunat të mbajnë një pjesë më të madhe të taksës. Bashkëpunim ndërkufitar - partia citon projektin Tetovë-Prizren si shembull. Menaxhim lokal i arsimit fillor dhe të mesëm - shkollat të mos varen nga Ministria në Shkup, por nga vetëqeverisjet lokale. E drejta e komunave të vendosin vetë për prioritetet e zhvillimit.

Partia kritikon qeveritë e mëparshme - duke thënë se komunat ishin „të lëna pas dore, me shërbime të pamjaftueshme dhe pa perspektivë zhvillimi". Kjo është një goditje jo vetëm ndaj LSDM-së, por edhe ndaj VMRO-DPMNE-së që kanë qenë në pushtet në periudha të ndryshme.

Pyetjet që mbeten - cilat janë burimet financiare të kësaj „faze të re"? Pa reforma buxhetore, çdo decentralizim është retorikë. Sa do të marrin Gostivari, Tetova ose Strumica në denarë absolutë? A rrezikohet që komunat e pasura të bëhen edhe më të pasura, dhe ato të varfra edhe më të varfra?

Për Ballkanin kjo është mësim me histori të gjatë. Decentralizimi është armë me dy tehe. Nga ana perëndimore, kjo do të thotë vetëqeverisje lokale më e madhe dhe shërbime më efikase. Nga ana lindore - mund të jetë pretekst për fragmentimin e shtetit sipas linjave etnike. Maqedonia i ka të dy skenarët në historinë e saj, dhe retorika e VLEN-it i mbulon të dyja.