Telefon dünyasındaki bir sonraki savaş kamera ya da pil üzerine değil. Telefonun senin olup olmayacağı üzerine. Apple, Samsung ve diğerleri, kiralamanın, aboneliğin ve garantili geri alımın seni istediğinden daha sık cihaz değiştirmeye zorlayacağına bahse giriyor.

Bu hafta Apple, Klarna iş birliğiyle ABD'de Apple Upgrade'i başlattı. iPhone, Mac, iPad ya da Apple Watch için aylık ödüyorsun, sonra seçiyorsun - yükseltiyorsun, geri veriyorsun ya da sonunda satın alıyorsun. Samsung aynısını Hindistan'da Galaxy Forever programıyla zaten yapıyor; orada finansman garantili geri alımla paketlenmiş durumda. Perşembe günkü bilanço toplantısında CEO Tim Cook, programın cihazını düzenli aralıklarla değiştirmek isteyen müşterilerin işini kolaylaştırdığını söyledi ve bu modeli kârlı kılan şeyin tam da cihazlarının yüksek ikinci el değeri olduğunu ekledi.

Neden şimdi? Çünkü insanlar satın almayı bıraktı. Bellek ve diğer bileşenler kıtlaştığı için cihazlar pahalılaşıyor, yeni modeller ise giderek daha küçük iyileştirmeler getiriyor; dolayısıyla eski telefon hâlâ gayet iyi çalışıyor. Analiz şirketi Counterpoint Research, dünyada ortalama değiştirme döngüsünün bu yıl geçen yılki üç buçuk yıldan dört yıla uzayacağını öngörüyor. ABD'de pahalı telefon sahipleri, IDC'ye göre, cihazlarını önceki 38-40 aya kıyasla artık ortalama 42 ay tutuyor. Yani satışlar insanlar fakirleştiği için düşmüyor - eski telefonlar zamanında bozulmayı bıraktığı için düşüyor.

Her modelin kendi hesabı var, ama aynı değil

Daha az dile getirilen ikinci bir güdü daha var. „Bu programlar ikincil bir pazar olmadan esasen işlemez", diyor Creative Strategies analisti Max Weinbach. „İkinci el ve yenilenmiş cihaz pazarını ayakta tutmanın tek yolu, o cihazların bu pazara girmesidir; kiralama ve garantili geri alım da bunu sağlıyor." Başka bir deyişle: üretici sana yalnızca yeni bir telefon satmak istemiyor, eskisini de yeniden satmak için geri istiyor.

Kime yarıyor? „Kiralama kesinlikle herkes için değil, ama özellikle sık yükseltme yapan biri için anlamlı olabilir", diyor LendingTree'nin tüketici finansmanı baş analisti Matt Schulz. Ona göre telefonunu üç, dört ya da beş yıl tutan biri neredeyse her zaman doğrudan satın alarak daha kârlı çıkıyor. Weinbach, biçimsel olarak bunun sıradan bir kiralama olmadığını ekliyor: „Bu, kiralama üzerinden yürütülen bir yükseltme programı; yalnızca bir kiralama programı değil. Amaç, kullanıcının cihazı her 12-36 ayda bir geri vermesi; çünkü zaten yükseltmek istiyor."

En dürüst yanıt IDC'nin cihaz araştırmalarından sorumlu başkan yardımcısı Navkendar Singh'ten geldi: „Asıl itici güç daha kısa yükseltme döngüleri değil; fiyat baskısı artarken marjı korumak ve müşteriyi elde tutmak." Bu, iki kez okunmaya değer bir cümle. Amaç telefonu sana daha erişilebilir kılmak değil - amaç rakibe gitmeni engellemek.

Telefonu aylık ödeme fikri yeni değil; hele ki mobil operatörlerin yıllardır aboneliğe bağlı taksit sunduğu ABD'de. Yeni olan, üreticilerin artık bu ilişkiyi aracısız, kendilerinin tutmak istemesi. „Amerikan pazarını ortalama telefon fiyatlarının en yüksek olduğu pazar hâline getiren şey, tam da 36 aylık faizsiz finansman ve 1.100 dolara varan agresif takas oldu", diyor IDC'nin kıdemli araştırma direktörü Nabila Popal. Mevcut taksit ve takas düzenleri, Apple ile Samsung'un birlikte Amerikan pazarının yüzde 80'inden fazlasını tutmasına yardım etti.

Değişim daha küçük firmalara da alan açıyor. Telefonlar ve diğer elektronik ürünler için abonelik planları sunan Hindistanlı BytePe, müşterilerinin yüzde 80'inden fazlasının satın alma ya da klasik taksit yerine aboneliği seçtiğini söylüyor. Kurucu Jayant Jha, tipik müşterinin ilk ya da ikinci işindeki, tüm tutarı peşin ödemeden pahalı telefon isteyen genç biri olduğunu söylüyor. Benzer firmalar Avrupa'da da var - İngiliz Raylo ve Alman Grover, işlerini tam da elektroniğin aylık kiralanması üzerine kuruyor.

Counterpoint Research araştırma direktörü Tarun Pathak, güdüyü ambalajsız anlatıyor: „Temel amaç, daha iyi müşteri tutma, öngörülebilir yükseltme döngüleri ve sertifikalı yenileme ile yeniden satış için takasa gelen cihazlardan istikrarlı bir akış sayesinde müşterinin yaşam boyu değerini artırmak." Okuyunuz: sen bir müşteri değil, bir döngüsün.

Yine de kimse mülkiyetin yok olduğunu iddia etmiyor. Hindistanlı takas ve yenileme platformu Cashify'ın kurucu ortağı Mandeep Manocha, üç modelin birlikte yaşayacağını bekliyor: „Üç modelin de var olmak için yeri var ve var olmaya devam edecekler. Tam mülkiyetten kiralamaya doğru gerçekleşebilecek doğal bir geçiş var, ama bu uzun bir yolculuk." IDC'den Popal bile Apple'ın yeni programının iPhone'dan çok Mac satışlarında iz bırakacağını düşünüyor.

Geriye analistlerden hiçbirinin yüksek sesle sormadığı bir soru kalıyor. Telefon hiç bitmeyen aylık bir faturaya dönüşürse, cihazın nihayet senin olduğu an - ödemeyi bıraktığın o an - basitçe var olmaz. Şimdiye kadar pahalı telefon, bir kez alıp çalıştığı sürece sakladığın bir şeydi. Yeni model daha yeni olacağını vaat ediyor. Senin olacağını vaat etmiyor.