Следната битка во светот на телефоните не е околу камерата или батеријата. Таа е околу тоа дали телефонот воопшто ќе биде твој. Apple, Samsung и другите се обложуваат дека закупот, претплатата и загарантираниот откуп ќе те натераат да менуваш уред почесто отколку што сакаш.

Оваа недела Apple го пушти Apple Upgrade во САД, во соработка со Klarna. Плаќаш месечно за iPhone, Mac, iPad или Apple Watch, а потоа избираш – го надградуваш, го враќаш или на крајот го откупуваш. Samsung веќе го прави истото во Индија со програмата Galaxy Forever, каде финансирањето е спакувано со загарантиран откуп. На состанокот за резултатите во четврток, извршниот директор Тим Кук рече дека програмата им олеснува на купувачите што сакаат да менуваат уред по редовен распоред, и додаде дека токму високата препродажна вредност на нивните уреди го прави овој модел исплатлив.

Зошто сега? Затоа што луѓето престанаа да купуваат. Уредите поскапуваат бидејќи меморијата и другите компоненти станаа поретки, а новите модели носат сè помали подобрувања, па стариот телефон и понатаму работи сосема солидно. Аналитичката куќа Counterpoint Research проценува дека просечниот циклус на замена во светот годинава ќе се растегне на четири години, наспроти три и пол лани. Во САД, сопствениците на скапи телефони денес ги држат 42 месеци во просек, наспроти 38 до 40 претходно, според IDC. Значи, продажбата не паѓа затоа што луѓето осиромашија – паѓа затоа што старите телефони престанаа да се расипуваат навреме.

Секој модел си има сметка, но не иста

Постои и втор мотив, поретко изговорен. „Овие програми во суштина не функционираат ако не постои секундарен пазар”, вели Макс Вајнбах, аналитичар во Creative Strategies. „Единствениот начин да се одржи пазарот на половни и обновени уреди е тие уреди да влезат во него, а закупот и загарантираниот откуп го овозможуваат тоа.” Со други зборови: производителот не сака само да ти продаде нов телефон, туку сака и да си го врати стариот, за да го продаде повторно.

За кого се исплати? „Закупот сигурно не е за секого, но може да има смисла, особено за некој што често надградува”, вели Мет Шулц, главен аналитичар за потрошувачки финансии во LendingTree. Оној што го држи телефонот три, четири или пет години, според него, речиси секогаш поминува подобро ако едноставно го купи. Вајнбах додава дека формално не станува збор за обичен закуп: „Ова е програма за надградба спроведена преку закуп, а не само програма за изнајмување. Намерата е корисникот да го врати уредот на секои 12 до 36 месеци, бидејќи и онака сака да надградува.”

Најискрениот одговор дојде од Навкендар Синг, потпретседател за истражување на уреди во IDC: „Вистинскиот двигател не се пократките циклуси на надградба, туку заштитата на маржата и задржувањето на купувачите додека притисокот врз цените расте.” Тоа е реченица што вреди да се прочита двапати. Целта не е телефонот да ти биде подостапен – целта е да не заминеш кај конкуренцијата.

Идејата за месечно плаќање телефон не е нова, особено не во САД, каде мобилните оператори со години нудат отплата врзана со претплата. Ново е тоа што производителите сега сакаат таа врска да ја држат самите, без посредник. „Токму бескаматното финансирање на 36 месеци и агресивните замени до 1.100 долари го направија американскиот пазар оној со највисоки просечни цени на телефони”, вели Набила Попал, виш директор за истражување во IDC. Постојните шеми на отплата и замена им помогнаа на Apple и Samsung заедно да држат над 80 отсто од американскиот пазар.

Промената отвора простор и за помали фирми. Индиската BytePe, која нуди претплатнички планови за телефони и друга електроника, тврди дека над 80 отсто од нејзините клиенти избираат претплата наместо купување или класична отплата. Основачот Џајант Џа вели дека типичниот клиент е млад човек на прва или втора работа, кој сака скап телефон без да ја плати целата сума однапред. Слични фирми постојат и во Европа – британската Raylo и германската Grover градат бизнис токму на месечен закуп на електроника.

Тарун Патак, директор за истражување во Counterpoint Research, го кажува мотивот без замотување: „Основната цел е да се зголеми животната вредност на купувачот преку подобро задржување, предвидливи циклуси на надградба и стабилен доток на заменети уреди за сертифицирано обновување и препродажба.” Читај: ти си циклус, не купувач.

Сепак, никој не тврди дека сопственоста исчезнува. Мандип Маноча, соосновач на индиската платформа за замена и обновување Cashify, очекува трите модели да живеат заедно: „Сите три модели имаат место да постојат и ќе продолжат да постојат. Постои природен премин што може да се случи од целосна сопственост кон закуп, но тоа е долго патување.” Дури и Попал од IDC смета дека новата програма на Apple ќе остави поголем траг врз продажбата на Mac отколку врз iPhone.

Останува едно прашање што ниту еден од аналитичарите не го постави наглас. Ако телефонот стане месечна сметка што никогаш не престанува, тогаш моментот кога уредот конечно е твој – оној момент кога престануваш да плаќаш – едноставно не постои. Досега скапиот телефон беше нешто што го купуваш еднаш и го чуваш додека работи. Новиот модел ветува дека ќе биде понов. Не ветува дека ќе биде твој.