Beteja e radhës në botën e telefonave nuk është për kamerën apo baterinë. Është për atë nëse telefoni do të jetë fare i yti. Apple, Samsung dhe të tjerët vënë bast se qiraja, abonimi dhe riblerja e garantuar do të të detyrojnë ta ndërrosh pajisjen më shpesh sesa dëshiron.

Këtë javë Apple lëshoi Apple Upgrade në SHBA, në bashkëpunim me Klarna. Paguan mujore për iPhone, Mac, iPad ose Apple Watch, e pastaj zgjedh - e përmirëson, e kthen ose në fund e blen. Samsung tashmë bën të njëjtën gjë në Indi me programin Galaxy Forever, ku financimi është paketuar me riblerje të garantuar. Në takimin për rezultatet të enjten, drejtori ekzekutiv Tim Kuk tha se programi ua lehtëson blerësve që duan ta ndërrojnë pajisjen sipas një orari të rregullt, duke shtuar se pikërisht vlera e lartë e rishitjes së pajisjeve të tyre e bën këtë model fitimprurës.

Pse tani? Sepse njerëzit pushuan së bleri. Pajisjet shtrenjtohen ngaqë memoria dhe komponentët e tjerë u bënë më të rralla, ndërsa modelet e reja sjellin përmirësime gjithnjë e më të vogla, kështu që telefoni i vjetër vazhdon të punojë krejt mirë. Shtëpia analitike Counterpoint Research vlerëson se cikli mesatar i zëvendësimit në botë sivjet do të zgjatet në katër vjet, përballë tre e gjysmë vjet më parë. Në SHBA, pronarët e telefonave të shtrenjtë sot i mbajnë mesatarisht 42 muaj, përballë 38 deri 40 më parë, sipas IDC-së. Domethënë, shitjet nuk bien sepse njerëzit u varfëruan - bien sepse telefonat e vjetër pushuan së prishuri në kohë.

Çdo model e ka llogarinë e vet, por jo të njëjtën

Ka edhe një motiv të dytë, më rrallë të shqiptuar. „Këto programe në thelb nuk funksionojnë nëse nuk ekziston një treg sekondar", thotë Maks Vajnbah, analist në Creative Strategies. „Mënyra e vetme për ta mbajtur gjallë tregun e pajisjeve të përdorura dhe të rinovuara është që ato pajisje të hyjnë në të, ndërsa qiraja dhe riblerja e garantuar e mundësojnë këtë." Me fjalë të tjera: prodhuesi nuk do vetëm të të shesë një telefon të ri, por do edhe ta marrë të vjetrin, që ta shesë sërish.

Për kë ia vlen? „Qiraja sigurisht nuk është për këdo, por mund të ketë kuptim, sidomos për dikë që përmirëson shpesh", thotë Met Shulc, analist kryesor për financat e konsumatorëve në LendingTree. Sipas tij, kush e mban telefonin tre, katër ose pesë vjet, thuajse gjithmonë del më mirë nëse thjesht e blen. Vajnbahu shton se formalisht nuk bëhet fjalë për qira të zakonshme: „Ky është një program përmirësimi i zbatuar përmes qirasë, jo thjesht program marrjeje me qira. Qëllimi është që përdoruesi ta kthejë pajisjen çdo 12 deri 36 muaj, sepse gjithsesi do të përmirësojë."

Përgjigjja më e sinqertë erdhi nga Navkendar Sing, nënkryetar për hulumtimin e pajisjeve në IDC: „Nxitësi i vërtetë nuk janë ciklet më të shkurtra të përmirësimit, por mbrojtja e marzhit dhe mbajtja e blerësve ndërsa presioni mbi çmimet rritet." Kjo është një fjali që vlen të lexohet dy herë. Qëllimi nuk është që telefoni të të jetë më i përballueshëm - qëllimi është që të mos ikësh te konkurrenca.

Ideja e pagesës mujore për telefon nuk është e re, sidomos jo në SHBA, ku operatorët celularë me vite ofrojnë këste të lidhura me abonim. E re është se prodhuesit tani duan ta mbajnë vetë atë lidhje, pa ndërmjetës. „Pikërisht financimi pa interes në 36 muaj dhe zëvendësimet agresive deri në 1.100 dollarë e bënë tregun amerikan atë me çmimet mesatare më të larta të telefonave", thotë Nabila Popal, drejtore e lartë hulumtimi në IDC. Skemat ekzistuese të kësteve dhe zëvendësimit i ndihmuan Apple-it dhe Samsung-ut të mbajnë së bashku mbi 80 për qind të tregut amerikan.

Ndryshimi hap hapësirë edhe për firma më të vogla. Indiania BytePe, që ofron plane abonimi për telefona dhe elektronikë tjetër, pretendon se mbi 80 për qind e klientëve të saj zgjedhin abonimin në vend të blerjes ose kësteve klasike. Themeluesi Xhajant Xha thotë se klienti tipik është një i ri në punën e parë ose të dytë, që do një telefon të shtrenjtë pa e paguar shumën e plotë paraprakisht. Firma të ngjashme ekzistojnë edhe në Evropë - britanikja Raylo dhe gjermanja Grover ndërtojnë biznes pikërisht mbi qiranë mujore të elektronikës.

Tarun Patak, drejtor hulumtimi në Counterpoint Research, e thotë motivin pa mbështjellje: „Qëllimi themelor është të rritet vlera e jetëgjatësisë së blerësit përmes mbajtjes më të mirë, cikleve të parashikueshme të përmirësimit dhe një rrjedhe të qëndrueshme pajisjesh të zëvendësuara për rinovim të certifikuar dhe rishitje." Lexo: ti je cikël, jo blerës.

Megjithatë, askush nuk pretendon se pronësia zhduket. Mandip Manoça, bashkëthemelues i platformës indiane për zëvendësim e rinovim Cashify, pret që tre modelet të bashkëjetojnë: „Të tre modelet kanë vend të ekzistojnë dhe do të vazhdojnë të ekzistojnë. Ekziston një kalim i natyrshëm që mund të ndodhë nga pronësia e plotë te qiraja, por ky është një udhëtim i gjatë." Edhe Popal nga IDC mendon se programi i ri i Apple-it do të lërë gjurmë më të madhe te shitjet e Mac-ut sesa te iPhone-i.

Mbetet një pyetje që asnjë nga analistët nuk e shtroi me zë. Nëse telefoni bëhet një faturë mujore që nuk mbaron kurrë, atëherë momenti kur pajisja më në fund është e jotja - ai moment kur pushon së paguari - thjesht nuk ekziston. Deri tani telefoni i shtrenjtë ishte diçka që e blen një herë dhe e ruan sa punon. Modeli i ri premton se do të jetë më i ri. Nuk premton se do të jetë i yti.