Beyaz baston yasayla hakları, ama Makedonya'da yok: devlet kaç görme engellisi olduğunu bile bilmiyor

15 Ekim Uluslararası Beyaz Baston Günü'nde görme engelli ve az gören kişiler Meclis'e geldi ve yılın en absürt cümlesini söyledi: Beyaz Baston Günü'nde beyaz bastonun kendisine erişemiyorlar. "Yasaya göre bastona hakkımız var, ama onu Makedonya'da temin etmemiz gerekiyor. Makedonya'da yok," dedi otuz yıldır görmeden yaşayan evli çift Vesna ve Zoran.

Devlet o bastonu gerçekte kaç kişinin beklediğini bile bilmiyor. Makedonya'da dört ile on bin arasında görme engelli ve az gören kişi olduğu tahmin ediliyor - tam altı bin kişilik bir aralık, çünkü hâlâ bir devlet kaydı oluşturulmadı. 2.500'den fazlası, 18 yerel dernek aracılığıyla çalışan Ulusal Görme Engelliler Birliği'nin üyesi. Geri kalanlar ise pratikte kâğıt üzerinde yok.

Geçmeyen körlük için her yıl komisyon

Milletvekillerinin önüne konan sorunlar listesi uzun ve somut. Hissedilebilir yollar ve çalışan sesli trafik ışıkları eksik, kaldırımları ise otomobiller işgal etmiş durumda. Kalıcı körlüğü olan kişiler bakım ödeneği haklarını uzatmak için her yıl yeniden komisyon önüne çıkıyor; uzman raporunun yanı sıra kendilerinden bir de Barthel indeksi isteniyor ve söylediklerine göre bunun için yaklaşık 570 dinar ödüyorlar. Sanki körlük gelecek yıla kadar geçebilirmiş gibi.

Kişisel asistanlık ayrı bir hikâye. Vesna şu ana kadar altı kişisel asistan değiştirdi, çünkü söylediğine göre asistanların düzenlenmiş bir çalışma statüsü, sağlık sigortası ve emeklilik primi yok. Asistan gidiyor, görme engelli kişi de daha yeni alıştığı destekten mahrum kalıyor. Kırçova'da ise görme engelliler derneğinin 2019'dan beri toplanabileceği bir yer yok; üyelerden biri, bir görme engellinin ayda 10.000 dinar aldığını söylüyor - ona göre bu para elektrik ve su faturalarını bile karşılamıyor.

Talepler somut, yetkililerden gelenler ise genel laflar

Görme engelliler, Sağlık Sigortası Fonu'nun beyaz baston ve diğer yardımcı araçlara erişimi kolaylaştırmasını, hastane tedavisi ve rehabilitasyon sırasında refakatçi hakkının geri verilmesini, indirimli ulaşımın geri getirilmesini, kişisel asistanlığın net biçimde tanımlanmasını ve daha iyi bir engelli ödeneğini talep ediyor. Ayrıca görme engellilerin erişebileceği formatlardaki kitaplara erişimi kolaylaştıran Marakeş Antlaşması'nın onaylanmasını ve dijital erişilebilirliğin "istisna değil, kural" olmasını istiyorlar - çünkü kamu dijital platformlarının büyük kısmı hâlâ standartları karşılamıyor.

Engelli Hakları Partiler Arası Meclis Grubu'nun başkanı milletvekili Nikola Mitsevski, erişilebilirliğin insan hakları için "ek bir ayrıcalık ya da lüks değil, temel bir ön koşul" olduğunu söyledi. Yetkililerden ise o bildik "çaba gösteriliyor" geldi. Kulağa hoş geliyor. Ama devlet bir görme engelliye yasayla borçlu olduğu bastonu bile sağlayamıyorsa, sesli trafik ışıkları, hissedilebilir yollar ve bir kayıt sistemi için ne kadar zaman gerekecek?