Kazandol yeniden Mekânsal Plan'da: devlet maden için açılan tahkimi kazandı, taslak ise madeni haritaya geri koyuyor

Valandova'daki "Kalinka" Ekoloji Derneği, Makedonya'nın 2040'a kadar geçerli Mekânsal Plan taslağına resmi itirazlarını sundu. Talep tek ve yoruma yer bırakmıyor: Kazandol belgeden silinmeli - hem metinden hem haritalardan - mevcut, planlanan ya da potansiyel maden sahası statüsü olmadan.

Devletin zaten kapattığı - ve kapatmayı savunduğu - bir maden

Hükümet, Kazandol'daki bakır, altın ve gümüş imtiyaz sözleşmesini Mart 2018'de feshetti. İmtiyaz sahibi "Sardich MC"nin arkasındaki Ukraynalı yatırımcılar, devleti Dünya Bankası bünyesindeki Uluslararası Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümü Merkezi'ne (ICSID) götürdü ve 59,9 milyon avro talep etti. Temmuz 2025'te tahkim mahkemesi taleplerinin tamamını reddetti.

Yani devlet projeyi kapattı, ardından uluslararası bir mahkeme önünde bunu yapmaya hakkı olduğunu kanıtladı. O karardan bir buçuk yıl bile geçmeden, ülkenin mekâna dair en önemli uzun vadeli belgesi Kazandol'u yeniden sayıyor. Devlet, altı yıllık bir davadan sonra kurtulduğu madeni neden haritaya geri koysun?

Taslakta gerçekte ne yazıyor

Kazandol, 187. sayfada metal madenleri listesinde İlovitsa-Ştuka, Plavitsa, Kadiitsa ve Luke ile birlikte yer alıyor. "Kalinka"ya göre asıl önemli olan 52. sayfa. Taslak orada madenin henüz aktif olmadığını, ancak "planlama döneminde maden kapasitesinin açılması için elverişli jeolojik, madencilik ve jeomorfolojik koşulların" bulunduğunu belirtiyor.

Aradaki fark büyük. Bir dağda cevher olduğunu yazmak bir şey. O cevherin 2040'tan önce çıkarılabileceğini yazmak bambaşka bir şey.

Mekânsal Plan'a girmek, iş makinelerinin yarın yola çıkacağı anlamına gelmiyor. Her maden hâlâ imtiyaz, çevresel etki değerlendirmesi ve izinler gerektiriyor. Ama plan, daha sonra tüm alt planların ve tüm bu süreçlerin içine yerleştiği çerçevedir - ve bir kez çerçeveye giren şey, ardından gelen her şeyin başlangıç noktası olur.

Madenlere kapısı açık bırakılan bir tarım bölgesi

"Kalinka", taslağın kendi içindeki bir çelişkiye de dikkat çekiyor. Güneydoğu orada ülkenin en önemli tarım alanlarından biri olarak tanımlanıyor; itirazlara göre bölge, tarımdaki brüt katma değerin yaklaşık %29'unu üretiyor ve plan tarım arazilerinin kirliliğe karşı sıkı biçimde korunmasını istiyor. Yine de o belgede Güneydoğu için metal madenciliği perspektifi de açık kalıyor.

Dernek, Kazandol'un yalnızca Valandova'nın meselesi olmadığını hatırlatıyor. Valandova, Bogdanci, Doyran ve Gevgili, yoğun ve organik tarımla doğal ve ekonomik olarak birbirine bağlı tek bir bütün oluşturuyor; hemen yanı başında da Doyran Gölü var. "Kalinka"ya göre bu belediyelerin vatandaşları daha 2017'de sivil girişimler ve referandumlarla nasıl bir gelecek istediklerini söyledi.

Dernek benzer bir mantığı Kojuf'ta da görüyor. Dağ, koruma altına alınmak ve milli park ilan edilmek üzere değerlendiriliyor, ama çevresindeki geniş alan hâlâ maden kaynakları bağlamında tutuluyor.

Yanıt bekleyen soru

Ustrumca bölgesi ilk kamu toplantısında sözünü zaten söyledi - orada vatandaşlar İlovitsa-Ştuka ve Kazandol'un silinmesini talep etti. Şimdi Kazandol'un silinmesi talebi Valandova'dan da geliyor ve projenin hukuki geçmişini de beraberinde getiriyor.

"Kalinka" soruyu resmi olarak sordu: imtiyaz sözleşmesi feshedilmişken Kazandol hangi hukuki, planlama, ekonomik ve çevresel gerekçeyle plana yeniden alındı? Kurumların yanıtı, kamu toplantılarındaki itirazların taslağı gerçekten değiştirip değiştiremeyeceğini - yoksa yalnızca kabulden önceki bir formalite mi olduğunu - gösterecek.