Skip to content

Ја купуваш е-книгата, а не е твоја: училиште плаќало 27 долари по ученик годишно за „Дневникот на Ана Франк“, а еден онлајн магазин собира пари за да го смени тоа

1 мин. читање
Сподели
Ја купуваш е-книгата, а не е твоја: училиште плаќало 27 долари по ученик годишно за „Дневникот на Ана Франк“, а еден онлајн магазин собира пари за да го смени тоа

Кога купуваш е-книга, најчесто не купуваш книга. Купуваш лиценца – дозвола за читање, која издавачот може да ја смени или повлече кога ќе посака. Имало случаи кога е-книги биле изменети или избришани од уредите на читателите долго откако биле платени. Онлајн магазинот за култура Flaming Hydra сега собира пари на Kickstarter со идеја што звучи речиси старомодно: библиотеката да ја купи книгата и таа да остане нејзина.

Главната уредничка Марија Бустиљос уште во 2020 година пишуваше за системите што владеат со е-книгите во библиотеките и училиштата. Еден од примерите: наместо да ја купи книгата, едно училиште морало да плаќа по 27 долари (околу 24 евра) по ученик годишно за да има постојан пристап до „Дневникот на Ана Франк“. И така секоја година одново, за „Дневникот“ што никогаш не станал нивен. „Е-книгите се книги“, вели Бустиљос. „Не се нешто друго. Луѓето и библиотеките треба да можат да ги поседуваат.“

Нејзиниот тест за сопственост е едноставен: „Ако зависиш од некој што може да ти ја исклучи книгата, ти не ја поседуваш.“ За една книга тоа можеби не изгледа страшно, признава таа. Но кога станува збор за сите учебници и сите книги, проблемот е вистински. Ако целата лектира на една генерација седи на нечиј сервер, кој одлучува што ќе остане достапно?

Кампањата се вика The Phoenix Project, со мотото „враќање на човечкиот интернет“, и поддржува три работи: печатен магазин во едно издание посветен на раниот интернет, нов сервис за е-книги за библиотеки и програма што им ги носи платените билтени на библиотеките. Библиотеките ќе можат вистински да купуваат е-книги и да ги позајмуваат на членовите преку Lenny for Libraries, систем со отворен код замислен како „библиотека во кутија“. Почетокот е скромен: пет нови е-книги од авторите на Flaming Hydra, меѓу кои збирки текстови од The Awl и есеи од Том Скока и од самата Бустиљос.

Вториот дел, The Phoenix Foundry Archive, цели кон билтените. Голем дел од најдобрите новинарски текстови, критики и есеи денес излегуваат во платени билтени до кои библиотеките – и Internet Archive – немаат пристап. Авторите, засега оние што користат Ghost, ќе можат да им продаваат претплата на библиотеките, како за весник. Системот сам ќе ги претвора избраните текстови во EPUB и ќе ги праќа за позајмување. Бустиљос тоа го поврзува и со вештачката интелигенција: еден автор на магазинот пишувал дека на Amazon нашол безброј ВИ-клонови на својата книга. „ВИ не е некаква незапирлива сила“, вели таа. Ако постојат мрежи посветени на човечкиот интернет, читателите ќе знаат каде да одат.

Целта е 30.000 долари (околу 27.000 евра), а кампањата трае до 27 ноември. Проектот досега го поддржувале и Брустер Кејл, основачот на Internet Archive, и Пол Форд, но Бустиљос сега се потпира на читателите наместо на голем инвеститор. „Не мора да зависиме од никого, а тоа ја штити и уредувачката независност“, вели таа. Борбата за тоа кој ја поседува дигиталната книга се води во американските библиотеки. Дали некој кај нас воопшто прашува кој ги поседува е-книгите во нашите училишта?