На спорна парче земја меѓу Хрватска и Србија, на брегот на Дунав, крипто-милијардери градат сопствена „држава“ – без даноци, без демократија, а гласовите буквално се купуваат со пари. Се вика Либерланд, и е поблиску до нас отколку што звучи.

Физички, местото не изгледа како ништо – рамна мочуришна поплавна рамнина со ретки дрвја, шатори и дрвени бараки, до која се стигнува само со чамец бидејќи хрватските власти го блокираат копнениот пристап. Проектот го основа чешкиот претприемач Вит Једличка уште одамна, како либертаријанска дигитална држава. Но она што сега го прави интересен се луѓето со длабоки џебови зад него.

Главниот финансиер е кинескиот крипто-магнат Џастин Сан, чие богатство се проценува на 8,5 милијарди долари. Тој е „премиер“ на Либерланд, а истовремено вложил над 75 милиони долари во крипто-бизнисот на семејството Трамп. Истиот тој Сан пред јавноста стана познат кога купи уметничко дело – банана залепена на ѕид – за 6,2 милиони долари, па ја изеде. Американските регулатори го обвинуваа за измама; тој се спогоди за 10 милиони.

Начинот на управување е таму каде приказната станува навистина непријатна. Гласањето не се темели на демократија, туку на крипто-токени: колку повеќе токени имаш, толку поголемо влијание врз тоа кој ќе ја води „државата“. Или како што без срам вели министерот за внатрешни работи, поранешниот контроверзен хрватски пратеник Иван Пернар, на прашањето дали парите се главниот механизам за моќ – „се разбира“.

Либерланд не е осамен експеримент. Тој е дел од цела бранова на прото-држави финансирани од крипто-елитата – од Проспера во Хондурас до идеите на Питер Тил за градови на море. Заедничкото им е идеолошко: замена на нацијата-држава со мини-држави управувани од акционери и „извршни директори-монарси“, инспирирани од контроверзниот мислител Кертис Јарвин.

Звучи како научна фантастика, но се случува на нашиот Дунав. И тука е вистинското прашање за нас на Балканот: во време кога сопствените држави тешко ги градиме и браниме, што значи кога најбогатите на светот решаваат дека државата воопшто им пречи – и си купуваат своја? Демократијата, со сите свои маани, барем претпоставува дека еден човек вреди еден глас. Овде гласот има ценовник.