Казандол повторно во Просторниот план: државата ја доби арбитражата за рудникот, а нацртот го враќа на мапата

Еколошкото друштво „Калинка“ од Валандово достави официјални забелешки на Нацрт-просторниот план на Македонија до 2040 година. Барањето е едно и не остава простор за толкување: Казандол да исчезне од документот – и од текстот и од картите – без статус на постоен, планиран или потенцијален рударски локалитет.

Рудник што државата веќе го затвори – и го одбрани затворањето

Владата ја раскина концесијата за бакар, злато и сребро во Казандол во март 2018 година. Украинските инвеститори зад концесионерот „Сардич МЦ“ ја тужеа државата пред Меѓународниот центар за решавање на инвестициски спорови (ICSID) при Светска банка и бараа 59,9 милиони евра. Во јули 2025 година трибуналот ги одби сите нивни барања.

Значи, државата го затвори проектот, а потоа пред меѓународен трибунал докажа дека имала право да го затвори. Помалку од година и пол по таа пресуда, најважниот долгорочен документ за просторот во земјата повторно го наведува Казандол. Зошто државата би го вратила на мапата рудникот од кој се ослободи по шест години спор?

Што всушност пишува во нацртот

Казандол се наоѓа на страница 187, во списокот на рудници на метали, заедно со Иловица-Штука, Плавица, Кадиица и Луке. Според „Калинка“, поважна е страница 52. Таму нацртот наведува дека рудникот уште не е активен, но дека постојат „поволни геолошки, рударски и геоморфолошки услови за отворање на рударски капацитет во планскиот период“.

Разликата е голема. Едно е да се запише дека во некоја планина има руда. Друго е да се запише дека таа руда може да се вади пред 2040 година.

Влегувањето во Просторниот план не значи дека багерите тргнуваат утре. Секој рудник и понатаму бара концесија, студија за влијание врз животната средина и дозволи. Но планот е рамката во која подоцна се вклопуваат сите пониски планови и сите тие постапки – а она што еднаш ќе влезе во рамката, станува појдовна точка за сè што следи.

Аграрен регион со отворена врата за рудници

„Калинка“ укажува и на противречност во самиот нацрт. Југоистокот таму е опишан како еден од најзначајните аграрни простори во земјата, кој според забелешките создава околу 29% од бруто-додадената вредност во земјоделството, а планот бара строга заштита на земјоделското земјиште од загадување. А во тој документ, за Југоистокот останува отворена и перспективата за металично рударство.

Друштвото потсетува дека Казандол не е прашање само за Валандово. Валандово, Богданци, Дојран и Гевгелија се една природно и економски поврзана целина, со интензивно и органско земјоделство, а во непосредна близина е Дојранското Езеро. Граѓаните на тие општини, според „Калинка“, уште во 2017 година преку граѓански иницијативи и референдуми кажаа каква иднина сакаат.

Слична логика друштвото гледа и на Кожуф. Планината се разгледува за заштита и прогласување за национален парк, а поширокиот простор околу неа и понатаму се води во контекст на минерални суровини.

Прашањето што чека одговор

Струмичко веќе го кажа своето на првата јавна расправа – таму граѓаните бараа Иловица-Штука и Казандол да се избришат. Сега барањето Казандол да се избрише доаѓа и од Валандово, а со него и правната историја на проектот.

„Калинка“ го постави прашањето официјално: врз која правна, планска, економска и еколошка основа Казандол повторно е внесен во планот, кога концесијата е раскината? Одговорот на институциите ќе покаже дали забелешките од јавните расправи можат да го сменат нацртот, или се само чекор пред неговото усвојување.