Буџет од 7,2 милијарди евра, а за камати 1,1 милион евра секој ден: дефицитот е поголем од сите капитални инвестиции

Предлог-буџетот за 2027 година влезе во собраниска расправа како најголемиот досега: 7,2 милијарди евра расходи. Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска го претставува како рамка за „постепена фискална консолидација“, рационално трошење и развојни инвестиции. Бројките внатре раскажуваат нешто поскромно.

Приходите се планирани на 395,4 милијарди денари, 5,7 отсто повеќе од 2026 година. Расходите на 440,4 милијарди денари, со раст од 4,8 отсто. Разликата од 45 милијарди денари, околу 732 милиони евра, е дефицитот: 3,5 отсто од БДП, кој ќе се покрие со финансирање и задолжување.

Повеќе позајмено отколку вложено

За капитални инвестиции се предвидени 40,8 милијарди денари, односно 663,7 милиони евра. Тоа е 9,3 отсто од вкупната потрошувачка. Останатите 90,7 отсто се тековни расходи: пензии, плати, здравство, социјална заштита. Половина од сите расходи одат за социјални трансфери.

Најнепријатната споредба: планираниот дефицит од 731,7 милиони евра е за околу 68 милиони евра поголем од целиот капитален буџет. Тоа не значи дека секој позајмен денар оди во тековна потрошувачка. Но значи дека државата ќе позајми повеќе отколку што планира да вложи во коридорите, пругите, локалните патишта, здравството и образованието заедно.

Формално, капиталните расходи растат за 1,7 отсто. Но тоа е во однос на ребалансот за 2026 година, кој претходно ги скрати инвестициите. Во првично усвоениот буџет за 2026 беа планирани 45,9 милијарди денари, па новиот план е за 5,1 милијарда денари, или околу 82 милиони евра, понизок. Тој е понизок и од 43,6 милијарди денари колку што предвидуваше Фискалната стратегија 2027-2031. Прво се крати основата, а потоа се слави растот од скратената основа.

Каматите не чекаат

За камати на јавниот долг се планирани 24,9 милијарди денари, приближно 405 милиони евра. Тоа е по 1,1 милион евра секој ден, без отплатата на главнината. Во однос на ребалансот, каматите растат за 18,2 отсто, повеќе од десет пати побрзо од капиталните инвестиции. Веќе изнесуваат околу 61 отсто од целиот капитален буџет.

За отплата на постојните кредити во 2027 се предвидени уште 65,2 милијарди денари, а за покривање на дефицитот и на тие обврски се планирани финансиски приливи од 110,2 милијарди денари. Независниот економски институт Finance Think уште во јуни предупреди дека, според Фискалната стратегија, каматите би можеле да стигнат 34,1 милијарда денари во 2031 година, речиси двојно повеќе отколку во 2024.

Разликата меѓу двете ставки е суштинска. Каматата е договорна обврска и се плаќа без разлика дали растот ќе дојде. Инвестицијата е првото нешто што се крати кога ќе снема пари. Буџетот проектира економски раст од 3,8 отсто, чиј главен двигател треба да биде домашната побарувачка, пред сè преку инвестициите. Ако инвестициите повторно останат на хартија, од каде ќе дојде растот?

За предлогот се поднесени над 300 амандмани, а комисиската расправа е предвидено да трае десет дена. Власта го нарекува буџетот развоен. Опозицијата тврди дека премногу пари се врзани за старите долгови и каматите, а премалку остануваат за развој. Бројката од 1,1 милион евра дневно не прашува кој е во право. Таа само чека да биде платена.