Ekziston një pyll në Portugali që sapo mori një titull që në botë e kanë vetëm katër vende: pyll terapeutik i certifikuar. I pari në Gadishullin Iberik. Quhet Busako, shtrihet rreth 25 kilometra nga Koimbra, dhe deri te ai arrihet përmes Luzos, një qyteze termale me ujë mineral.

Titulli tingëllon si marketing, ndërsa shifrat jo. Njëqind e pesë hektarë mbajnë rreth 250 lloje pemësh dhe shkurresh, të sjella nga të gjitha anët e botës: bredha himalajanë, akacie australiane, pemë kamfuri japoneze, araukarie braziliane, e gjithë kjo e përzier me lisin e tapës dhe lisin e gurtë vendas. Ky nuk është pyll që u rrit vetë. Është një koleksion që dikush e ka mbjellë me shekuj.

Ekzemplarët më të vjetër e tregojnë këtë më së miri. Një eukalipt i sjellë nga Tasmania është mbjellë në vitin 1876. Kedri i Busakos është edhe më i vjetër, i datuar në vitin 1644, dhe sot është 26 metra i lartë. Në këtë pjesë të Evropës pak gjallesa kanë një qëndrim kaq të gjatë e të pandërprerë në të njëjtin vend.

Shtresa njerëzore është po aq e dendur. Manastir karmelit i themeluar në vitin 1628, i braktisur në 1834. Dhjetë qeli eremitësh, çezma, pika shikimi dhe porta mesjetare. Beteja e Busakos u zhvillua pikërisht këtu në vitin 1810. Dhe mbi të gjitha këto, hoteli „Palasio do Busako“, i ndërtuar mes viteve 1888 dhe 1907 në stil neomanuelin sipas projektit të Luigi Maninit, që nga larg duket më shumë si skenë sesa si ndërtesë. I gjithë hapësira është e mbrojtur si monument kombëtar.

Nëse shkon, itinerari është vizatuar tashmë me shekuj. Fonte Fria, burimi me shkallën monumentale, është vendi nga ku fillojnë të gjithë. Vale dos Fetos të çon nëpër fier. Ka një liqen të madh, Via Sakra me stacionet e rrugës së kryqit, dhe Kruz Alta në 545 metra, pika më e lartë, prej së cilës shihet gjithçka. Portat Portas de Koimbra dhe Porta da Rainja mbajnë kufirin e vjetër të hapësirës së shenjtëruar.

Ka edhe një pjesë që nuk ka lidhje me botanikën. Në Mealjadën e afërt hahet leitao da Bairada, derr i pjekur, që në gjithë Portugalinë konsiderohet pikë referimi. Restoranti në pallat punon me kuzhinë portugeze dhe ndërkombëtare.

Ajo që bën dallimin është vetë nocioni „pyll terapeutik“. Kjo nuk është edhe një shteg, por njohje se qëndrimi mes pemëve ka efekt të matshëm dhe se dikush u mundua ta provojë këtë. Në Ballkan kemi pyje të së njëjtës moshë dhe ujë po aq të mirë, e gati asnjëri nuk ka certifikatë as çezmë që dikush e mirëmban. Pyetja nuk është nëse e meritojmë një status të tillë. Pyetja është kush te ne fare ka parashtruar kërkesë.