Revizion në ESM: motor me gaz për 2,48 milionë euro që kurrë nuk funksionoi, aditiv për 2,29 milionë të cilit i skadoi afati

Enti Shtetëror i Revizionit e përfundoi kontrollin e prokurimeve publike në „Termocentralet e Maqedonisë së Veriut“ dhe gjetja është ajo që çdo tatimpagues e dyshonte, por pak veta mund ta provonin: miliona euro të paguara për pajisje që kurrë nuk nisën punë.

Revizioni përfshiu 27 procedura nga vitet 2022, 2023 dhe 2024, të realizuara në vitin 2024. Vlera e përgjithshme e detyrimeve të marra përsipër atë vit arrin 143,6 milionë euro. ESHR konstatoi mospërputhje materiale të planifikimit, procedurave dhe realizimit me rregullat, planet dhe kontratat.

Tri prokurime, tri mënyra për të shpenzuar para pa rezultat

Motor me gaz për rreth 2,48 milionë euro. Nuk u vu në funksion. Mungonin parakushtet për shfrytëzimin e tij - që do të thotë se dikush bleu një motor pa kontrolluar ku dhe si do të punonte.

Aditiv për rreth 2,29 milionë euro. Pjesa më e madhe mbeti e pashfrytëzuar dhe i skadoi afati i përdorimit. Domethënë nuk u humb, nuk u vodh - i skadoi afati. Qëndroi në magazinë derisa koha e bëri të pavlerë.

Zhvendosje e pajisjeve për rreth 1,72 milionë euro. Pajisjet u zhvendosën dhe pastaj nuk u vunë në përdorim.

Së bashku, kjo është afër 6,5 milionë euro për tri zëra që nuk prodhuan asnjë kilovat-orë.

Planifikimi që ndryshon 19 herë

Revizioni konstatoi 19 ndryshime të planit vjetor të prokurimeve publike vetëm gjatë vitit 2024. Kjo është më shumë se një ndryshim në muaj. Kur një plan ndryshon me atë frekuencë, ai pushon së qeni plan dhe bëhet evidencë e vendimeve të marra në ecje e sipër.

U konstatua edhe hulumtim i pamjaftueshëm i tregut, tejkalim i pragut ligjor të vlerës për prokurime pa procedurë dhe specifikime teknike të cilat, sipas ESHR-së, mund të tregojnë për dizajn, markë ose prodhues të autorizuar konkret. Kjo e fundit është mekanizëm klasik përmes të cilit tenderi formalisht është i hapur, ndërsa praktikisht është shkruar për një ofertues të vetëm.

Dhe shifra që e rrumbullakos pamjen: gjashtë operatorë ekonomikë morën pjesë me më shumë se 70 për qind të vlerës së përgjithshme të kontratave të lidhura.

Gjetja e revizorit nuk është vendim gjykate - por është bazë

Duhet thënë qartë: gjetja e ESHR-së nuk konstaton faj penal. Ajo konstaton se paratë janë shpenzuar në kundërshtim me rregullat dhe pa rezultat. Çfarë do të ndodhë me këtë, varet nga institucione që deri tani nuk janë njohur për shpejtësi në lëndë të tilla.

Pyetjet janë të thjeshta dhe secila prej tyre ka një nënshkrim konkret pas vetes. Kush e arsyetoi nevojën për motorin me gaz? Kush konfirmoi se ekzistojnë kushtet për shfrytëzimin e tij? Kush e pranoi dorëzimin e aditivit dhe e miratoi pagesën? Dhe çfarë u ndërmor kur u bë e qartë se prokurimi nuk po e përmbushte qëllimin?

ESM është kompani shtetërore. Prokurimet e saj paguhen nga faturat që i paguan çdo familje. Kur një aditiv prej 2,29 milionë eurosh skadon në magazinë, kjo nuk është gabim teknik - është shpenzim që dikush tashmë e ka paguar.