Ревизија во ЕСМ: гасен мотор за 2,48 милиони евра што никогаш не профункционирал, адитив за 2,29 милиони на кој му истекол рокот

Државниот завод за ревизија ја заврши контролата на јавните набавки во „Електрани на Северна Македонија“ и наодот е она што секој даночен обврзник го сомневал, но малкумина можеа да го докажат: милиони евра платени за опрема што никогаш не почнала да работи.

Ревизијата опфати 27 постапки од 2022, 2023 и 2024 година, реализирани во 2024. Вкупната вредност на преземените обврски во таа година изнесува 143,6 милиони евра. ДЗР утврди материјална неусогласеност на планирањето, постапките и реализацијата со прописите, плановите и договорите.

Три набавки, три начина да се потрошат пари без резултат

Гасен мотор за околу 2,48 милиони евра. Не бил ставен во функција. Недостигале предусловите за неговото користење – што значи дека некој го купил мотор без да провери каде и како ќе работи.

Адитив за околу 2,29 милиони евра. Најголемиот дел останал неискористен и му истекол рокот на употреба. Значи не е загубен, не е украден – истекол. Седел во магацин додека времето не го направило безвреден.

Дислокација на опрема за околу 1,72 милиони евра. Опремата била преместена и потоа не била ставена во употреба.

Заедно, тоа се близу 6,5 милиони евра за три ставки кои не произвеле ниту киловат-час.

Планирањето што се менува 19 пати

Ревизијата утврди 19 измени на годишниот план за јавни набавки само во текот на 2024 година. Тоа е повеќе од една измена месечно. Кога планот се менува со таква фреквенција, тој престанува да биде план и станува евиденција на одлуки донесени во одот.

Утврдено е и недоволно истражување на пазарот, надминат законски вредносен праг за набавки без постапка и технички спецификации кои, според ДЗР, може да упатуваат на конкретен дизајн, бренд или овластен производител. Тоа последното е класичен механизам преку кој тендерот формално е отворен, а практично е напишан за еден понудувач.

И бројката што ја заокружува сликата: шест економски оператори учествувале со повеќе од 70 проценти од вкупната вредност на склучените договори.

Ревизорски наод не е пресуда – но е основа

Треба да се каже јасно: наодот на ДЗР не утврдува кривична вина. Тој утврдува дека парите се потрошени спротивно на прописите и без резултат. Што ќе се случи со тоа, зависи од институции кои досега не биле познати по брзина во вакви предмети.

Прашањата се едноставни и секое од нив има конкретен потпис зад себе. Кој ја образложил потребата од гасниот мотор? Кој потврдил дека постојат услови за неговото користење? Кој ја примил испораката на адитивот и ја одобрил исплатата? И што било преземено кога станало јасно дека набавката не ја исполнува целта?

ЕСМ е државна компанија. Нејзините набавки се плаќаат од сметки кои ги плаќа секое домаќинство. Кога адитив за 2,29 милиони евра истекува во магацин, тоа не е техничка грешка – тоа е трошок кој некој веќе го платил.