Devlet Denetim Kurumu, "Kuzey Makedonya Elektrik Santralleri"ndeki kamu alımlarının denetimini tamamladı ve tespit, her vergi mükellefinin sezdiği ama pek azının kanıtlayabildiği şey: hiç çalışmaya başlamamış ekipman için ödenmiş milyonlarca euro.

Denetim, 2024'te gerçekleştirilen 2022, 2023 ve 2024 yıllarına ait 27 süreci kapsadı. O yıl üstlenilen yükümlülüklerin toplam değeri 143,6 milyon euro. Kurum; planlamanın, süreçlerin ve uygulamanın mevzuata, planlara ve sözleşmelere esaslı biçimde aykırı olduğunu tespit etti.

Üç alım, para harcamanın sonuçsuz üç yolu

Yaklaşık 2,48 milyon euroluk bir gaz motoru. Hiç devreye alınmadı. Kullanımı için gerekli ön koşullar yoktu - yani biri, nerede ve nasıl çalışacağını kontrol etmeden bir motor satın almış.

Yaklaşık 2,29 milyon euroluk katkı maddesi. Büyük bölümü kullanılmadan kaldı ve kullanım süresi doldu. Yani kaybolmadı, çalınmadı - süresi doldu. Zaman onu değersizleştirene kadar depoda bekledi.

Yaklaşık 1,72 milyon euroluk ekipman taşınması. Ekipman yerinden alındı ve sonra hiç kullanıma sokulmadı.

Toplamda bu, tek bir kilovat-saat üretmeyen üç kalem için yaklaşık 6,5 milyon euro demek.

19 kez değişen bir planlama

Denetim, yalnızca 2024 yılı boyunca yıllık kamu alım planında 19 değişiklik tespit etti. Bu, ayda birden fazla değişiklik demek. Bir plan bu sıklıkta değiştiğinde, plan olmaktan çıkar ve yürürken alınmış kararların kaydına dönüşür.

Ayrıca yetersiz piyasa araştırması, süreç işletilmeden yapılan alımlarda yasal değer eşiğinin aşılması ve denetim kurumuna göre belirli bir tasarıma, markaya ya da yetkili üreticiye işaret edebilecek teknik şartnameler tespit edildi. Bu sonuncusu, ihalenin biçimsel olarak açık, pratikte ise tek bir teklif sahibi için yazılmış olmasını sağlayan klasik mekanizma.

Ve tabloyu tamamlayan rakam: altı ekonomik operatör, imzalanan sözleşmelerin toplam değerinin yüzde 70'inden fazlasını aldı.

Denetim tespiti bir hüküm değil - ama bir zemin

Açıkça söylemek gerekir: denetim kurumunun tespiti cezai suçluluk saptamıyor. Paranın mevzuata aykırı ve sonuçsuz harcandığını saptıyor. Bununla ne olacağı, bugüne dek bu tür dosyalarda hızıyla tanınmayan kurumlara bağlı.

Sorular basit ve her birinin arkasında somut bir imza var. Gaz motoru ihtiyacını kim gerekçelendirdi? Kullanım koşullarının bulunduğunu kim onayladı? Katkı maddesinin teslimatını kim aldı ve ödemeyi kim onayladı? Alımın amacına hizmet etmediği anlaşıldığında ne yapıldı?

ESM bir devlet şirketi. Alımları, her hanenin ödediği faturalardan karşılanıyor. 2,29 milyon euroluk bir katkı maddesinin süresi depoda dolduğunda, bu teknik bir hata değil - birinin çoktan ödediği bir masraf.