Lista Studentore e rrëzoi Vuçiqin, por përçahet për Kosovën: për disa „e okupuar përkohësisht“, për të tjerë Serbia mund edhe pa të

Lista Studentore fitoi zgjedhjet parlamentare të së dielës në Serbi me 140 deputetë, përballë 104 për koalicionin e Aleksandar Vuçiqit. Edhe gjashtë vende u takojnë pakicave kombëtare, ndërsa partitë opozitare që garuan vetë mbetën pa asnjë deputet. Kjo është shumicë në Kuvend - e fituar pa asnjë student në listë.

Po, e lexuat mirë. Studentët që organizuan protestat dhe bllokadat e fakulteteve pas shembjes së strehës në stacionin hekurudhor të Novi Sadit në nëntor të vitit 2024, kur humbën jetën 16 njerëz, nuk kandiduan. Të 250 emrat i zgjodhën në plenumet e tyre - profesorë, ekspertë, intelektualë dhe figura publike. Pjesërisht sepse mendonin se nuk kanë njohuri dhe përvojë të mjaftueshme për funksione të larta, e pjesërisht për të mos i dhënë Vuçiqit liderë që mund t'i sulmonte.

Këtu fillon problemi. Plenumet mund t'ua tërhiqnin mbështetjen kandidatëve vetëm deri në ditën e zgjedhjeve. Tani deputetët janë pronarë të mandateve të tyre, pa asnjë detyrim juridik ndaj studentëve, përveç atij politik dhe moral. „Sipas Kushtetutës dhe ligjit, deputeti është pronar i mandatit të tij. U zotuam se do ta respektojmë programin e Listës Studentore“, deklaroi avokati dhe muzikanti Feđa Dimoviq, i 48-ti në listë.

Srebrenica, Kosova, Jasenovaci - ku përçahet lista

Sa e larmishme është lista më së miri e tregojnë pikërisht emrat e saj më të spikatur. Sociologu Jovo Bakiq, i 76-ti në listë, qysh para 20 vjetësh fliste publikisht se në Srebrenicë ndodhi gjenocid - kualifikim që e konfirmoi edhe Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë në Hagë, por që Serbia zyrtarisht nuk e ka pranuar kurrë. „Serbia ka detyrim t'i quajë gjërat me emrin e vërtetë. Në Srebrenicë ndodhi gjenocid, masakër ndaj boshnjakëve që u krye në emër të serbëve“, thoshte Bakiq. Ai ka thënë edhe se Serbia mund edhe pa Kosovën, mbi të cilën prej kohësh nuk ka asnjë kontroll.

Në anën tjetër qëndron Dimoviq. Para disa vjetësh ai deklaroi se Kosova „kurrë dhe me asnjë çmim“ nuk duhet të bëhet anëtare e Kombeve të Bashkuara, se edhe njohja e pavarësisë, edhe ndarja eventuale do të ishin „turp i madh për popullin serb“, ndërsa ish-liderët kosovarë Hashim Thaçi dhe Ramush Haradinaj i quajti terroristë.

Dimoviq nuk është i vetëm. Radomir Saiçiq, profesor universitar, akademik i ASHAS-it dhe kandidat i mundshëm i studentëve për president të Serbisë, në një paraqitje parazgjedhore tha: „Kosova dhe Metohia janë, sipas Kushtetutës, pjesë e patjetërsueshme e territorit tonë. Ky është fakt dhe kështu do të mbetet. Për mua ky është territor i okupuar përkohësisht.“ Në të njëjtën paraqitje tha se e ardhmja e Republikës Serbe është pjesë e së ardhmes së popullit serb dhe se Serbinë nga Republika Serbe e ndan „një kufi fiktiv dhe gjeometrik“.

Ton krejtësisht tjetër ka psikologu Aleksandar Baucal, profesor në Fakultetin Filozofik në Beograd, i cili hyri në Kuvend si i 87-ti në listë: „Ne si shtet e kemi njohur Bosnjën e Hercegovinën dhe kjo na detyron ta respektojmë si fqinj tonin dhe si vend që ka të drejtat dhe interesat e veta.“

Në opinionin kroat më me zë jehuan qëndrimet për Luftën e Dytë Botërore. Dimoviq në vitin 2008, në një tekst autorial për Jasenovacin, shkroi se Kroacia nuk është gjykuar kurrë për gjenocid, ndërsa këngëtarin Marko Perkoviq Thompson e quajti „kloun me komplekse“ dhe „për fat të keq, këngëtari më popullor kroat“.

Çfarë do t'i mbajë bashkë?

Deri tani Lista Studentore nuk kishte nevojë të deklarohej për çështje të tilla. U deklarua, mjaft në mënyrë kontradiktore, edhe për afrim me Bashkimin Evropian, edhe kundër sanksioneve ndaj Rusisë. Për fitoren nuk i duhej unitet ideologjik. I duhej një kundërshtar i përbashkët.

Tani vijnë votimet e përditshme. „Për herë të parë do të kemi diçka që quhet demokraci e vërtetë. Njerëzit që do të hyjnë në parlament do të merren vesh, do të ketë propozime dhe votime për to. Si të vendosë shumica, ashtu do të veprojmë“, tha aktori Tihomir Staniq, i teti në listë. Tingëllon bukur. Por kush do të vendosë kur deputetët do të duhet të votojnë për Kosovën - plenumet studentore, grupi parlamentar apo qeveria e ardhshme?

Lista Studentore bëri atë që opozita serbe për vite me radhë nuk arrinte: i mblodhi gati të gjithë kundërshtarët e Vuçiqit rreth një opsioni të vetëm zgjedhor. Sa koalicione të tilla në Ballkan e kanë mbijetuar votimin e parë të vërtetë pas natës zgjedhore? Për fqinjët e Serbisë, përfshirë edhe Maqedoninë, do të jetë e rëndësishme se cili nga këta zëra do të bëhet zë i shtetit.