Më pak se 90 minuta nga Parisi qëndron një qytet që duket sikur e ka harruar koha - dhe atë me qëllim. Proveni është një qytet mesjetar me mure, në listën e UNESCO-s prej më shumë se njëzet vjetësh, ndërsa në shekullin e dymbëdhjetë dhe të trembëdhjetë ishte qyteti i tretë më i madh në Francë dhe një nga qendrat kryesore tregtare të Evropës. Sot shumica e udhëtarëve fare nuk e dinë se ekziston, dhe pikërisht kjo është bukuria e tij.

Sekreti i ruajtjes është ironik: revolucioni industrial thjesht e anashkaloi. Ndërsa qytetet e tjera prishnin dhe ndërtonin, Proveni mbeti i ngrirë në mesjetën e vet. Nën grofët e Shampanjës këtu mbaheshin gjashtë panaire të mëdha në vit, secili nga disa javë, që sillnin jo vetëm mall por edhe njerëz, ide dhe kulturë nga gjithë Evropa perëndimore. Qyteti farkëtonte madje edhe monedhën e vet - provinuanë - të pranuar në tregjet anembanë kontinentit.

Çfarë të shihet? Kulla Cezar, një kështjellë romanike tetëkëndore - e vetmja e këtij lloji në Francë. Rreth 1,2 kilometra mure me 22 kulla, të ndërtuara mes viteve 1226 dhe 1314, me portën e fortifikuar Sen Zhan. Nën qytetin e vjetër shtrihen galeri nëntokësore të gërryera në gur gëlqeror, dikur të përdorura për ruajtjen e mallit të çmuar gjatë panaireve - aq misterioze sa Umberto Eko i përmend në një roman të tijin.

Për ata që vijnë për ngjyra dhe aroma, këtu është Rozariumi - një kopsht prej tre hektarë e gjysmë me mbi 450 lloje trëndafilash, mes të cilëve, thuhet, edhe trëndafila të sjellë nga kryqëzatat. Kurse në qershor qyteti gjallërohet me „Les Médiévales", një nga festivalet më të mëdha mesjetare në Evropë, kur rrugët mbushen me kalorës, zejtarë dhe kalorës sikur skenografia të kishte pritur aty me shekuj.

Proveni nuk është një vend që do ta gjesh në faqen e parë të udhërrëfyesve turistikë, dhe pikërisht prandaj ia vlen. Në një kohë kur çdo qytet i njohur është plot autobusë dhe radhë, ka diçka thuajse të harlisur në të ecurin përgjatë mureve tetë shekuj të vjetra, kurse rreth e rrotull - thuajse askush.