Publiku maqedonas është dëshmitar i ditëve të fundit i njërës prej situatave më kontroverse në sistemin e arsimit të lartë. Studentët e Fakultetit Filozofik të Universitetit "Shën Kirili dhe Metodij" - Shkup janë të ekspozuar ndaj presionit të fortë publik dhe fushatës mediatike sepse vazhduan studimet e ciklit të dytë dhe të tretë me studimet profesionale të përfunduara më parë. Por a kanë bërë studentët diçka të paligjshme apo sistemi po përpiqet ta transferojë përgjegjësinë e vet tek ata? Dhe, akoma më e rëndësishme - Pse sistemi, kur nuk mund ta marrë përgjegjësinë, godet hallkën më të dobët - studentët?

Fakti më i rëndësishëm në të gjithë situatën është se studentët nuk kanë bërë gjë tjetër veçse kanë ushtruar të drejtën themelore kushtetuese - të drejtën për arsim dhe ngritje të njohurive. Para regjistrimit në ciklin e dytë të studimeve, ata konsultoheshin me administratën përgjegjëse për ciklin e dytë dhe të tretë të studimeve, duke marrë përgjigje pozitive se kanë të drejtë të regjistrohen. Sipas nenit 5 të Rregullores për kushtet e regjistrimit në ciklin e dytë të studimeve, është qartë e përcaktuar se në programet akademike të studimit të ciklit të dytë mund të regjistrohen jo vetëm personat që kanë përfunduar ciklin e parë akademik të studimeve, por edhe personat që kanë përfunduar studimet profesionale, ku fakulteti ka të drejtë, nëse është e nevojshme, të përcaktojë dhënien e provimeve diferenciale në përputhje me programin e studimit.

Rregullorja parashikon se njësitë e universitetit kanë të drejtë autonome të përcaktojnë kushtet konkrete të regjistrimit, të cilat përcaktohen në konkursin e regjistrimit të studentëve. Kështu, regjistrimi i kandidatëve me studimet profesionale të përfunduara në programet akademike të studimit të ciklit të dytë nuk paraqet përjashtim ose parregullsi, por mundësi të parashikuar me rregulloren, ku përgjegjësia për përcaktimin e kushteve dhe kritereve të regjistrimit është në kompetencë të vetë institucionit të arsimit të lartë. Bazuar në ato informacione, shtesa të diplomave dhe kredite ECTS, ata i filluan studimet. Tani shtrohet pyetja: Si është e mundur që studentët të akuzohen për diçka që u lejoi vetë institucioni?

Në publik lansohet teza se studentët gjoja kanë paguar më shumë mjete. Kjo nuk është e vërtetë. Ekzistojnë prova se studentët janë regjistruar rregullisht, kanë ndjekur rregullisht mësimin, kanë dhënë provime dhe madje kanë rënë provime te disa profesorë. Të gjitha pagesat janë bërë sipas rregulloreve. Asnjë student nuk ka paguar më shumë se sa është e përcaktuar. Në publik lançohen edhe pohime se bëhet fjalë për fëmijë të zyrtarëve ose të afërmve të partive politike, por studentët në këtë rast janë njerëz të zakonshëm - sepse nëse do të ishin me të vërtetë fëmijë të zyrtarëve me ndikim, sigurisht nuk do të ekspozoheshin ndaj një linçimi të tillë publik, por do i përfundonin qetësisht dhe pa problem studimet e tyre master dhe doktorale.

Studentët tregojnë se që nga tetori janë të ekspozuar ndaj presionit të rëndë dhe takimeve jozyrtare ku ka qenë i pranishëm edhe dekani i Fakultetit Filozofik, prodekani për mësim, sekretari i cili njëkohësisht është edhe jurist dhe persona të tjerë. Sipas pohimeve të tyre, në ato takime u thuhej të mos sillnin telefona dhe të mos regjistronin, nuk mbaheshin asnjë procesverbal, dhe studentëve u sugjerohej të çregjistrohen nga studimet dhe të marrin dokumentet e tyre. Studentët thonë se kjo atmosferë vazhdon me muaj dhe se ndodhen nën presion dhe stres të vazhdueshëm psikologjik. Një studente dëshmon se në koridor dëgjoi një punonjëse administrative duke deklaruar: "Ja edhe tani udhëzimi juridik, le të ankohen sa të duan."

Ndërkohë, studentët pretendojnë se administrata që nga tetori refuzon t'u lëshojë dokumente të caktuara, ku jozyrtarisht u është thënë se kjo është me urdhër të dekanit, gjë që e përkeqëson më tej situatën dhe e thellohet pasiguria juridike në të cilën ndodhen. Njëkohësisht, studentët tregojnë se vetë vendimi për ndërprerjen e studimeve është i diskutueshëm dhe nuk është plotësisht në përputhje me parimet e Ligjit për Procedurën e Përgjithshme Administrative. Sipas LPPA-së, çdo vendim administrativ duhet të jetë i arsyetuar individualisht, bazuar në fakte konkrete dhe baza juridike, me udhëzim juridik të qartë dhe argumentim të plotë. Në këtë rast studentët pretendojnë se vendimet ishin të përgjithësuara dhe të marra me përmbajtje pothuajse identike për disa studentë pa analizë individuale të detajuar.

Maqedonia është pjesë e Sistemit Bologna të arsimit të lartë. Në sistemin akademik evropian vlen parimi 180-240 kredite - cikli i parë dhe 60-120 kredite - cikli i dytë, që do të thotë gjithsej të paktën 300 kredite ECTS si kusht për akses në studimet doktorale. Studentët në këtë rast kanë 300 kredite ECTS. Por në Maqedoni ekziston ndarja administrative niveli VIIA - studimet akademike dhe niveli VIIB - studimet profesionale dhe kjo ndarje krijon probleme serioze te profesionet e parregulluara, ku personat me studimet profesionale praktikisht nuk kanë rrugë të qartë akademike, megjithëse kanë numër të mjaftueshëm kredite.

Në Evropë kjo është praktikë normale. Në Slloveni, Ligji për Arsimin e Lartë dhe rregulloret e universiteteve parashikojnë se në studimet doktorale mund të regjistrohen kandidatë që kanë përfunduar ciklin e dytë ose studimet e integruara me të paktën 300 kredite ECTS, ku në raste të caktuara parashikohen lëndë shtesë ose dallime, por jo ndalim automatik i vazhdimit. Në Kroaci, sipas Ligjit për Veprimtarinë Shkencore dhe Arsimin e Lartë dhe rregulloreve të universiteteve (Zagreb, Split, Rijeka), në studimet doktorale mund të regjistrohen kandidatë me diplomë master të përfunduar dhe të paktën 300 kredite ECTS, dhe universitetet kanë mundësi të parashikojnë kushte shtesë akademike ose programe urë, por jo përjashtim automatik bazuar në llojin e studimeve të mëparshme. Në Austri, universitetet lejojnë aksesin në studimet doktorale për kandidatë që kanë kualifikim master relevant, ku nëse programi është i tipit profesional (Fachhochschule), universiteti mund të kërkojë lëndë shtesë akademike, por nuk e përjashton kandidatin për shkak të llojit të diplomës së mëparshme.

Kjo tregon se në praktikën evropiane kriteri më i rëndësishëm është niveli akademik dhe numri i kredive ECTS, ndërkohë që lloji i programit të mëparshëm zakonisht zgjidhet nëpërmjet detyrimeve shtesë akademike, jo nëpërmjet kufizimit të plotë të progresit akademik. Në Maqedoni, ndarja e nivelit VIIA dhe VIIB shpesh krijon situatë ku personat me të njëjtin numër kredite dhe ciklin e dytë të përfunduar të studimeve nuk kanë akses të barabartë në ciklin e tretë, gjë që ngre pyetje serioze për përputhshmërinë me parimet e Sistemit Bologna dhe aksesin e barabartë në arsim.

Buletinat e disponueshme publikisht të Universitetit "Shën Kirili dhe Metodij" tregojnë se kjo praktikë ka ekzistuar me dekada. Në to janë të listuara biografitë e personave që kanë përfunduar studimet profesionale, pastaj studimet master dhe më vonë kanë doktoruar. Raste të tilla ekzistojnë në buletinat e disa fakulteteve, duke përfshirë Fakultetin Juridik, Fakultetin Ekonomik, Fakultetin e Kulturës Fizike si dhe fakultete të tjera. Numri i vlerësuar i studentëve aktivë dhe tashmë të diplomuar master dhe doktoral në nivel Universiteti është trecifror. Veçanërisht i njohur është shembulli i Fakultetit Mjekësor, ku në të kaluarën ka pasur numër të madh të masterëve në shëndet publik me studimet profesionale të përfunduara më parë. Në vitet e fundit kjo praktikë ndryshoi gradualisht, por nuk ka ndodhur kurrë që studentët të ndëshkohen retroaktivisht, të cilët tashmë ishin regjistruar me leje të institucionit.

SI ËSHTË E MUNDUR QË MINISTRJA TË THOTË SE NUK ËSHTË E NJOHUR ME RASTIN?

Shumë kontroverse është deklarata e ministres së arsimit dhe shkencës se nuk është e njohur me rastin, megjithëse pjesa më e madhe e studentëve tashmë kishte komunikim të drejtpërdrejtë dhe të tërthortë me Ministrinë e Arsimit dhe Shkencës. Ekzistojnë dokumente zyrtare me kërkesën e studentëve që tregojnë se Ministria ishte informuar për rastin që nga tetori i vitit të kaluar. Në dokumentin e lëshuar nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës të nënshkruar nga ministrja prof. dr. Vesna Janevska thuhet se Ministria e ka shqyrtuar rastin dhe ka dhënë mendim institucional. Në të njëjtin dokument thuhet se nëse institucioni i arsimit të lartë konstaton se plotësohen kushtet sipas Ligjit për Kornizën Kombëtare të Kualifikimeve, dhe studenti ka arritur nivelin VII të Kornizës Evropiane të Kualifikimeve, nuk ka pengesë për regjistrim në ciklin e tretë të studimeve, respektivisht kalim drejt nivelit VIII. Dokumenti i referohet gjithashtu Ligjit për Arsimin e Lartë, ku thuhet se studenti ka të drejtë të përparojë dhe të përfundojë studimet nën kushtet që kanë qenë në fuqi gjatë regjistrimit.

Me fjalë të tjera, vetë Ministria pranon se studentët kanë të drejtë të përparojnë në studime dhe se kushtet e regjistrimit i përcakton universiteti. Prandaj, si është e mundur që Ministria të pohojë se nuk është e njohur me rastin dhe se do të revokohen diplomat e fituara, kur ekziston dokument zyrtar i nënshkruar nga vetë ministrja i cili thotë se nuk ka pengesë në kalimin në ciklin e tretë? Nëse ka pasur problem sistemik, atëherë ai duhej zgjidhur me ndryshimin e ligjeve, ndryshimin e rregulloreve ose me kritere të qarta, por jo me sanksionimin retroaktiv të studentëve dhe vetëm në Fakultetin Filozofik, ndërkohë që të tjerët gëzojnë të drejtat e tyre si studentë aktivë master dhe doktoral në fakultetet e tjera të UKIM-it. I gjithë rasti hap një pyetje shumë serioze për funksionimin e institucioneve. Kur institucionet nuk mund të marrin përgjegjësinë për vendimet e tyre, sistemi godet hallkën më të dobët - STUDENTËT.

KONTRADIKTA NË VEPRIMTARINË E INSPEKTORATIT SHTETËROR TË ARSIMIT

Në rastin tonë ngrihen pyetje serioze rreth veprimtarisë së Inspektoratit Shtetëror të Arsimit. Fillimisht, me shkresën e parë me kërkesën e studentëve, inspektorati njofton parashtruesit e kërkesës se pas analizës së kryer të dokumentacionit të dorëzuar nuk ekzistojnë baza ligjore për hapjen e lëndës inspektuese, sepse në kërkesë nuk ishte cituar asnjë akt i paligjshëm konkret, vendim ose procedurë e institucionit të arsimit të lartë që do të përbënte shkelje të ligjit. Në të njëjtin dokument thuhet se çështjet që kanë të bëjnë me statusin akademik, kushtet e regjistrimit dhe vazhdimin e studimeve janë në kompetencë të institucioneve të arsimit të lartë dhe Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës, sipas Ligjit për Arsimin e Lartë dhe parimit të autonomisë universitare.

Megjithatë, vetëm disa javë më vonë, i njëjti Inspektorat Shtetëror i Arsimit kryen mbikëqyrje të jashtëzakonshme inspektuese të Fakultetit Filozofik, ku u hartua procesverbal dhe u mor vendim. Në vendim, inspektori konstaton parregullsi në procedurën e regjistrimit të studentëve në ciklin e dytë dhe të tretë të studimeve dhe i urdhëron dekanit të fakultetit të eliminojë parregullsitë e konstatuara. Ajo që ngre dilema shtesë serioze është fakti se iniciativa për mbikëqyrje inspektuese u parashtrua pikërisht nga dekani i Fakultetit Filozofik, pra nga vetë institucioni që është objekt mbikëqyrjeje. Si është e mundur që inspektorati fillimisht të konstatojë se nuk ekzistojnë baza ligjore për procedurën inspektuese, pastaj të kryejë mbikëqyrje të jashtëzakonshme inspektuese me iniciativë të vetë institucionit? Në publik ekzistojnë edhe raste të tjera ku janë ngritur pyetje rreth veprimtarisë së Fakultetit Filozofik, si për shembull rasti i asistentes L.B. për të cilën studentët kishin treguar publikisht se kishte mbajtur mësim dhe kishte komunikuar me studentët për lëndë të fakultetit, megjithëse në të njëjtën periudhë ishte e angazhuar në një universitet tjetër. Lidhur me atë rast kanë ekzistuar edhe komunikime elektronike (korrespondencë me email) me studentët si dëshmi e pjesëmarrjes së saj në procesin mësimor. Kjo informacion është lehtësisht e disponueshme dhe e shkruar nga një inspektor arsimor i pensionuar.

A ËSHTË PROBLEMI VËRTET VETËM NË FAKULTETIN FILOZOFIK APO BËHET FJALË PËR QASJE SELEKTIVE?

Në publik ngrihen gjithashtu pyetje serioze rreth mënyrës së funksionimit të Fakultetit Filozofik dhe rreth konflikteve të mundshme të interesit në drejtimin e tij. Sipas informacioneve të disponueshme publikisht, bashkëshortja e dekanit Bakreski ka doktoruar në të njëjtin fakultet në vitin 2018 (informacion i disponueshëm në repozitoriumin e UKIM-it), në periudhën kur ai ishte prodekan për mësim, ndërkohë që kumi i familjes ishte dekani i atëhershëm i fakultetit - pse askush nuk u largua nga funksioni ndërkohë që kandidatja ishte studente master dhe doktorale? Më vonë ajo u promovua në pozicionin e drejtueses së burimeve njerëzore dhe mësimit ku ende e ushtron të njëjtën funksion - pikërisht në shërbimin ku studentët duhet të drejtohen kur kanë problem ose duan të paraqesin ankesë. Pse institucionet kompetente deri tani nuk kanë reaguar ndaj një konflikti të tillë interesi, por reagojnë me zhurmë ndaj studentëve të zakonshëm të cilëve u është dhënë statusi student, pastaj u është hequr?

Në një situatë të tillë ngrihet një pyetje: Ku janë institucionet? Pse pikërisht Fakulteti Filozofik është vënë nën një presion të tillë? Është mirë e njohur se rrugë të ngjashme arsimore dhe situata akademike ekzistojnë në disa fakultete brenda UKIM-it, madje edhe në universitete të tjera të Maqedonisë. A bëhet fjalë për problem sistemik në arsimin e lartë - apo qasje selektive dhe qëllime të fshehura? Nëse situata të tilla ekzistojnë në disa vende të sistemit, atëherë është logjike të ngrihet pyetja: pse problemi hapet vetëm në një vend dhe pikërisht në këtë moment? Sistemi i arsimit të lartë duhet të mbështetet në sigurinë juridike, barazinë dhe përgjegjësinë institucionale. Studentët nuk duhet të jenë viktima të dështimeve sistemike. Kur sistemi nuk mund të merret me problemet e veta, godet hallkën më të dobët - studentët.

-Burimi: Studenti.mk