Në tremujorin e dytë të vitit 2026 Maqedonia kishte 90.020 të papunë. Në të njëjtën periudhë firmat kishin 10.697 vende pune të paplotësuara, që është normë e vendeve të lira të punës prej 2,17 për qind. Dhe ndërsa dhjetëra mijëra njerëz zyrtarisht kërkojnë punë, kompanitë gjithnjë e më shpesh punëtorë kërkojnë në Bangladesh, Nepal, Turqi dhe Indi.

Sipas të dhënave të Agjencisë për Punësim, nga 1 janari deri më 19 gusht të këtij viti janë lëshuar 1.837 mendime për punëtorë nga Bangladeshi, 1.257 nga Turqia, 787 nga Nepali, 323 nga India dhe 46 nga Pakistani. Interesimi më i madh për fuqi punëtore të huaj është në ndërtimtari, industrinë përpunuese, hotelieri dhe tregti.

Ku mungojnë duart

Mungesa më e madhe është në veprimtaritë e shërbimeve dhe shitjes, ku janë evidentuar 2.980 pozita të paplotësuara për shitës, kamerierë, kuzhinierë dhe personel shërbimi. Në sektorin e akomodimit dhe shërbimit të ushqimit, 6,23 për qind e vendeve të punës presin që dikush t'i plotësojë. Sektori privat këtë vit pret 14.498 punësime të reja, prej të cilave 5.328 në industrinë përpunuese, 2.342 në tregti dhe 1.437 në ndërtimtari.

Kur punëdhënësi thotë „nuk ka punëtorë“, kjo nuk do të thotë gjithmonë se nuk ka njerëz. Shpesh do të thotë se nuk ka mjaft njerëz që e duan atë punë për atë pagë dhe në ato kushte. Paga mesatare neto në korrik arriti 48.499 denarë, nominalisht 7,1 për qind më shumë se vjet. Por i riu nuk e krahason pagën me vitin e kaluar. E krahason me Gjermaninë, Austrinë dhe Slloveninë, bashkë me çmimin e qirasë, sigurinë e vendit të punës dhe mënyrën si funksionojnë institucionet.

Të papunë, por jo edhe të disponueshëm

Nga punëkërkuesit aktivë të regjistruar në qershor, 58 për qind ishin pa arsim ose vetëm me arsim fillor, ndërsa edhe 25 për qind me arsim të mesëm. Pra, 90.000 të papunë nuk janë 90.000 njerëz që nesër mund të qëndrojnë pas një makine ose pas banakut. Kualifikimet, vendbanimi dhe kushtet duhet të përputhen, e kjo është punë e arsimit, rikualifikimit dhe masave aktive të punësimit. Nëse me vite kërkohen të njëjtat profile, pse sistemi nuk i prodhon?

Këtu është edhe zona gri. Në tremujorin e dytë 101.022 njerëz punonin pa marrëdhënie pune të rregulluar, ndërsa numri u rrit për 7,3 për qind. Mbi gjysma e tyre janë në bujqësi, pylltari dhe peshkim, ndërsa rreth 17,2 për qind në ndërtimtari. Sa nga „të papunët“ në evidencë në të vërtetë punojnë në të zezë?

Ekziston edhe një grup i tretë, që përmendet më rrallë. Nga rreth 1,52 milionë banorë mbi 15 vjeç, vetëm 798.718 janë pjesë e fuqisë punëtore, ndërsa 722.275 janë ekonomikisht joaktivë. Mes tyre ka pensionistë, nxënës dhe studentë, por shifrat tregojnë edhe potencial të pashfrytëzuar: te popullsia nga 15 deri në 64 vjeç janë aktivë 77,8 për qind e burrave dhe vetëm 56 për qind e grave, ndërsa te të rinjtë nga 15 deri në 29 vjeç - 45,3 për qind.

Zëvendësim, jo zgjidhje

Sipas një analize të Bankës Botërore, rreth 700.000 njerëz të lindur në Maqedoni jetojnë jashtë vendit. Në vitin 2025 lindën 15.850 fëmijë, ndërsa vdiqën 20.287 njerëz. FMN-ja vlerëson se rënia e popullsisë dhe e popullsisë në moshë pune deri në vitin 2030 mund ta ulë rritjen potenciale ekonomike për rreth gjysmë pike përqindjeje. Hulumtimi për të rinjtë tregon se 68 për qind e tyre shprehin dëshirë të largohen.

Punëtorët e huaj e zgjidhin turnin e nesërm në fabrikë. Nuk e zgjidhin pyetjen pse punëtori vendas u largua, as pse ai që mbeti nuk punon. Shteti lëshon mendime për punëtorë nga Bangladeshi dhe Nepali. A ka edhe politikë për ata që janë ende këtu?