2026'nın ikinci çeyreğinde Makedonya'da 90.020 işsiz vardı. Aynı dönemde firmalarda 10.697 boş iş yeri bulunuyordu, bu da yüzde 2,17'lik bir boş iş yeri oranı demek. Ve on binlerce insan resmi olarak iş ararken, şirketler işçiyi giderek daha sık Bangladeş'te, Nepal'de, Türkiye'de ve Hindistan'da arıyor.

İstihdam Ajansı verilerine göre bu yıl 1 Ocak ile 19 Ağustos arasında Bangladeşli işçiler için 1.837, Türkiyeli işçiler için 1.257, Nepalli işçiler için 787, Hindistanlı işçiler için 323 ve Pakistanlı işçiler için 46 görüş verildi. Yabancı işgücüne en büyük ilgi inşaat, imalat sanayi, konaklama-yeme içme ve ticarette.

Ellerin eksik olduğu yerler

En büyük açık hizmet ve satış alanında; burada satış elemanı, garson, aşçı ve hizmet personeli için 2.980 boş pozisyon kayıtlı. Konaklama ve yiyecek hizmetleri sektöründe iş yerlerinin yüzde 6,23'ü birinin doldurmasını bekliyor. Özel sektör bu yıl 14.498 yeni istihdam bekliyor, bunların 5.328'i imalat sanayinde, 2.342'si ticarette ve 1.437'si inşaatta.

İşveren "işçi yok" dediğinde, bu her zaman insan olmadığı anlamına gelmiyor. Çoğu zaman o işi, o maaşla ve o koşullarda isteyen yeterince insan olmadığı anlamına geliyor. Temmuzda ortalama net maaş 48.499 dinara ulaştı, nominal olarak geçen yıldan yüzde 7,1 fazla. Ama genç bir insan maaşını geçen yılla karşılaştırmıyor. Almanya, Avusturya ve Slovenya ile karşılaştırıyor; kira fiyatı, iş güvencesi ve kurumların nasıl işlediğiyle birlikte.

İşsiz, ama hazır değil

Haziranda kayıtlı aktif iş arayanların yüzde 58'i eğitimsiz ya da yalnızca ilkokul mezunuydu, yüzde 25'i ise lise mezunuydu. Yani 90.000 işsiz, yarın bir makinenin ya da bir tezgâhın başına geçebilecek 90.000 kişi değil. Nitelikler, yaşanılan yer ve koşullar örtüşmeli; bu da eğitimin, yeniden meslek edindirmenin ve aktif istihdam tedbirlerinin işi. Yıllardır aynı profiller aranıyorsa, sistem neden onları yetiştirmiyor?

Bir de gri alan var. İkinci çeyrekte 101.022 kişi düzenli bir iş ilişkisi olmadan çalıştı ve bu sayı yüzde 7,3 arttı. Bunların yarısından fazlası tarım, ormancılık ve balıkçılıkta, yaklaşık yüzde 17,2'si ise inşaatta. Kayıtlardaki "işsizlerin" kaçı aslında kayıt dışı çalışıyor?

En az söz edilen üçüncü bir grup da var. 15 yaş üstü yaklaşık 1,52 milyon kişiden yalnızca 798.718'i işgücünün parçası, 722.275'i ise ekonomik olarak aktif değil. Aralarında emekliler, öğrenciler ve üniversiteliler var, ama rakamlar kullanılmayan bir potansiyeli de gösteriyor: 15-64 yaş arasındaki nüfusta erkeklerin yüzde 77,8'i, kadınların ise yalnızca yüzde 56'sı aktif; 15-29 yaş arası gençlerde bu oran yüzde 45,3.

Çözüm değil, yama

Dünya Bankası analizine göre Makedonya'da doğmuş yaklaşık 700.000 kişi ülke dışında yaşıyor. 2025'te 15.850 çocuk doğdu, 20.287 kişi öldü. IMF, nüfusun ve çalışma çağındaki nüfusun azalmasının 2030'a kadar potansiyel ekonomik büyümeyi yaklaşık yarım puan düşürebileceğini tahmin ediyor. Gençlerle ilgili bir araştırma, yüzde 68'inin ülkeden gitmek istediğini gösteriyor.

Yabancı işçiler fabrikadaki yarının vardiyasını çözüyor. Yerli işçinin neden gittiği ya da kalanın neden çalışmadığı sorusunu çözmüyor. Devlet Bangladeşli ve Nepalli işçiler için görüş veriyor. Peki hâlâ burada olanlar için de bir politikası var mı?