Kur 43,9 për qind e çifteve të moshës nga 15 deri në 49 vjeç që jetojnë në martesë ose bashkësi mbështeten te marrëdhënia e ndërprerë, ndërsa vetëm 14 për qind përdorin metodë moderne të kontracepsionit, kjo nuk është statistikë për dhomën e gjumit. Kjo është statistikë për sistemin shëndetësor. Shifrat janë nga Anketa e Treguesve të Shumëfishtë (MICS) e UNICEF-it për vitin 2018-2019 dhe janë të dhënat e fundit kombëtare që ekzistojnë. Shtatë vjet më vonë, më të reja nuk ka.

Struktura është edhe më shprehëse. Te çiftet në martesë ose bashkësi, prezervativ përdornin 10 për qind, spirale 1,4 për qind, ndërsa pilula vetëm 1,1 për qind. Madje 40,1 për qind nuk përdornin asnjë metodë. Te gratë e reja nga 20 deri në 24 vjeç, rreth 14 për qind përdorin metodë moderne, 38,6 për qind mbështeten te marrëdhënia e ndërprerë, ndërsa prezervativ përdorin 11 për qind.

Shoqata për Edukim dhe Hulumtim Shëndetësor HERA, me rastin e Ditës Botërore të Kontracepsionit, e cila këtë vit shënohet me moton „Zgjedhje pa barriera“, paralajmëron se kjo nuk është vetëm çështje e zgjedhjes personale. „Përdorimi i ulët i kontracepsionit modern nuk është vetëm çështje e zgjedhjes personale. Kur metodat nuk janë financiarisht të arritshme ose nuk sigurohen përmes sistemit shëndetësor, zgjedhja nuk është e barabartë për të gjithë“, thonë nga HERA.

Esenciale në letër, nga xhepi në barnatore

Barnat kontraceptive në vitin 2026 janë përfshirë në listën e barnave esenciale. Por ende nuk i mbulon sigurimi shëndetësor i detyrueshëm. Me fjalë të tjera, sistemi ka pranuar se janë esenciale, ndërsa faturën ia lë pacientes në arkën e barnatores. HERA kërkon hap të ri: kontraceptivët në listën pozitive të barnave, si dhe edukim seksual gjithëpërfshirës me informacione të arritshme, të besueshme dhe të bazuara shkencërisht për të rinjtë.

Dallimi mes metodave nuk është akademik. Sipas të dhënave të CDC-së amerikane dhe Organizatës Botërore të Shëndetësisë, gjatë përdorimit të zakonshëm në rrjedhë të një viti me marrëdhënie të ndërprerë mbesin shtatzëna rreth 20 nga 100 gra, me prezervativ rreth 13, me pilula rreth 7, ndërsa te spiralet shkalla e dështimit është mes 0,1 dhe 0,8 për qind. Marrëdhënia e ndërprerë nuk kushton asgjë dhe nuk ka efekte anësore, por nuk mbron as nga infeksionet seksualisht të transmetueshme. Prezervativi është e vetmja metodë që mbron edhe nga shtatzënia, edhe nga shumica e infeksioneve.

Në botë tabloja është ndryshe. Sipas raportit më të ri të OKB-së, në vitin 2026 77,2 për qind e grave në moshë riprodhuese që duan të shmangin shtatzëninë këtë nevojë e plotësojnë me metodë moderne. Krahasimet e drejtpërdrejta kërkojnë kujdes, sepse popullatat nuk janë të njëjta, por hendeku është vështirë të mos vihet re.

Pak kontracepsion, e pak fëmijë

Këtu shfaqet edhe paradoksi. Maqedonia ka përdorim të ulët të kontracepsionit modern, dhe njëkohësisht natalitet shumë të ulët: në vitin 2025 lindën 15.850 fëmijë, ndërsa vdiqën 20.287 njerëz. Abortet nuk e shpjegojnë këtë, numri i tyre bie nga viti në vit, nga 4.983 në vitin 2013 në 2.151 në vitin 2024. Shpjegimi më i mundshëm është te demografia: më pak të rinj, familje që krijohen më vonë dhe gjenerata në moshë riprodhuese që janë shpërngulur. Mosha mesatare e nënës në fëmijën e parë në vitin 2025 arriti 28,2 vjet.

Pyetjet për autoritetet shëndetësore janë dy dhe të thjeshta. Nëse kontraceptivët janë mjaft esencialë për listën, pse nuk janë mjaft esencialë për sigurimin? Dhe pse tabloja e fundit kombëtare për diçka kaq themelore është shtatë vjet e vjetër?