„Menuvame" koalisyonunun temsilcisi ve engelli hakları savunucusu Alisha Kalemçevska, basit ama temel bir talep ortaya koyuyor: engelli kişilerin anayasal olarak güvence altına alınmış statüsü olmalı. Mevcut yasaya ek olarak değil, karar olarak değil, siyasi açıklama olarak değil. Anayasal güvence olarak. Neden? Çünkü 3 Mayıs 2026'da bu hâlâ gerçekleşmemiş.

„Haklarımız birinin iyi niyetine bağlı olamaz," diyor Alisha. Yüzeyde duygusal görünen, aslında hukuki-siyasi bir nokta olan bir cümle. Makedonya Anayasası'nda bir dizi hüküm var - ayrımcılığın yasaklanması, eğitim hakkı, sağlık hakkı. Ama engelli kişileri korunan kategori olarak tanıyan özel bir madde yok. Bu, her iyileşmenin, her hakkın, her çözümün mevcut iktidara, onun lütfuna ve önceliklerine bağlı olması anlamına geliyor.

Balkanlar bu ikilemi tanır. Bir vatandaş kategorisi Anayasa'ya açıkça yazılmadığında, hakları normal siyaset dönemlerinde genellikle gözetilir - ve kriz dönemlerinde rutin olarak kısılır. Ekonomik kriz, savaş, salgın, siyasi kriz. Makedonya'daki engelliler bunu defalarca yaşadı. Asistanlar için para önce kısılır. Sağlık hizmetleri için öncelik listeleri önce değişir. Toplu taşımanın erişilebilirliği - hiç çözülmemiş bir sorun.

Anayasal tanınmayı basit bir nedenle istiyorlar. Anayasa gece tüzüğüyle değiştirilemez. Tek bir bakanın kararıyla revize edilemez. Parlamento prosedürü, üçte iki çoğunluk, ve genellikle - kamusal tartışma gerektirir. Yani haklar Anayasa'ya yazılırsa, her sonraki hükümetin onları etkin biçimde kaldırması gerekir; bu siyasi olarak zordur. Şimdi, haklar yalnızca yasalarda ve tüzüklerde yer aldığında, her hükümet onları sessizce değiştiriyor.

Bu günlerde „Alisha"nın talebini resmen alan milletvekilleri için soru basit. Anayasal süreci başlatma niyetleri var mı? Yoksa bu talep birçok diğeri gibi mi olacak - resmen alındı, mecazi olarak arşive kaldırıldı. Her parlamento oturumu onlarca böyle vakayla biter. Reddedilmemiş, ama kabul de edilmemiş talepler. Sadece prosedürde kayboluyorlar.

Alisha yalnız değil. Makedonya'da bir tür engellilikle yaşayan 100.000'den fazla kişi var. Aileleriyle birlikte bu, yaklaşık 400.000 vatandaşa karşılık geliyor - 1,8 milyonluk bir ülke için yüksek bir oran. Nüfusun yüzde 22'si anayasal güvencesi olmayan kararlara bağımlı olduğunda, bu yalnızca hukuki bir sorun değildir. Demokratik bir eksikliktir. Ve bu değişmediği sürece, Üsküp'teki her „kapsayıcı toplum" kutlaması slogan olarak kalır, gerçek değil.