Evli ya da birlikte yaşayan 15-49 yaş arası çiftlerin yüzde 43,9'u geri çekme yöntemine güveniyor ve yalnızca yüzde 14'ü modern bir doğum kontrol yöntemi kullanıyorsa, bu bir yatak odası istatistiği değildir. Bu, sağlık sistemine dair bir istatistiktir. Rakamlar UNICEF'in 2018-2019 Çoklu Gösterge Küme Araştırması'ndan (MICS) geliyor ve mevcut en son ulusal veriler bunlar. Yedi yıl sonra daha yenisi yok.

Dağılım daha da çarpıcı. Evli ya da birlikte yaşayan çiftlerde yüzde 10'u prezervatif, yüzde 1,4'ü spiral, yalnızca yüzde 1,1'i ise hap kullanıyordu. Yüzde 40,1'i hiçbir yöntem kullanmıyordu. 20-24 yaş arası genç kadınlarda yaklaşık yüzde 14'ü modern bir yöntem kullanıyor, yüzde 38,6'sı geri çekmeye güveniyor, yüzde 11'i ise prezervatif kullanıyor.

Sağlık Eğitimi ve Araştırmaları Derneği HERA, bu yıl "Engelsiz seçim" sloganıyla kutlanan Dünya Doğum Kontrol Günü vesilesiyle bunun yalnızca bir kişisel tercih meselesi olmadığı uyarısında bulunuyor. HERA'dan yapılan açıklamada "Modern doğum kontrolünün az kullanılması yalnızca bir kişisel tercih meselesi değil. Yöntemler maddi olarak erişilebilir olmadığında ya da sağlık sistemi aracılığıyla sağlanmadığında, seçim herkes için eşit değildir" deniyor.

Kâğıt üzerinde temel, eczanede cepten

Doğum kontrol ilaçları 2026'da temel ilaçlar listesine alındı. Ama zorunlu sağlık sigortası hâlâ bunları karşılamıyor. Başka bir deyişle sistem bunların temel olduğunu kabul etti, faturayı ise eczane kasasındaki hastaya bıraktı. HERA bir sonraki adımı istiyor: doğum kontrol ilaçlarının pozitif ilaç listesine alınması ve gençler için erişilebilir, güvenilir ve bilimsel temelli bilgilerle kapsamlı cinsel eğitim.

Yöntemler arasındaki fark akademik değil. ABD'nin CDC'si ve Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, bir yıl boyunca tipik kullanımda geri çekme yöntemiyle 100 kadından yaklaşık 20'si, prezervatifle yaklaşık 13'ü, hapla yaklaşık 7'si hamile kalıyor; spirallerde ise başarısızlık oranı yüzde 0,1 ile 0,8 arasında. Geri çekme hiçbir şeye mal olmaz ve yan etkisi yoktur, ama cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan da korumaz. Prezervatif hem gebelikten hem de enfeksiyonların çoğundan koruyan tek yöntemdir.

Dünyada tablo farklı. BM'nin en son raporuna göre 2026'da gebelikten kaçınmak isteyen üreme çağındaki kadınların yüzde 77,2'si bu ihtiyacını modern bir yöntemle karşılıyor. Doğrudan karşılaştırmalar dikkat gerektirir, çünkü nüfuslar aynı değil, ama aradaki uçurumu görmemek zor.

Az doğum kontrolü, az çocuk

İşte paradoks da burada ortaya çıkıyor. Makedonya'da modern doğum kontrolü az kullanılıyor ve aynı zamanda doğum oranı çok düşük: 2025'te 15.850 çocuk doğdu, 20.287 kişi öldü. Kürtajlar bunu açıklamıyor, sayıları her yıl düşüyor; 2013'te 4.983 iken 2024'te 2.151'e indi. Daha olası açıklama demografide: daha az genç, daha geç kurulan aileler ve göç etmiş üreme çağındaki kuşaklar. Annenin ilk çocuğundaki ortalama yaşı 2025'te 28,2'ye ulaştı.

Sağlık yetkililerine sorulacak sorular iki tane ve basit. Doğum kontrol ilaçları liste için yeterince temelse, neden sigorta için yeterince temel değil? Ve bu kadar temel bir konudaki son ulusal tablo neden yedi yıllık?