Maaşın yarısı gıdaya, dünya borsaları ise artı yüzde 11,8 diyor: darbe bize sonbaharda geliyor

En çok şey anlatan rakam borsalardan gelmiyor. Devlet İstatistik Kurumu'ndan geliyor: Makedonya'da gıda ve içecek harcamaları toplam aile bütçesinin yüzde 50,1'ini alıyor. Sırf yemek için maaşın yarısı. Geri kalan her şey - elektrik, kira, ilaç, çocuklar - diğer yarıdan bölünüyor.

Bu yüzden küresel tahmin, Londra'dan gelen soyut bir haber değil. "Oxford Economics" analizine göre dünyada gıda fiyatları 2026'da yüzde 11,8, 2027'de ise bir yüzde 4,8 daha artacak. En büyük baskı tahıllarda, taze sebzede ve süt ürünlerinde bekleniyor.

Endeksler ne gösteriyor

FAO gıda fiyat endeksi temmuzda aylık yüzde 0,6 artış kaydetti - mütevazı. Ama tahıl endeksi bir ayda yüzde 3,4 sıçradı, buğdayın dünya fiyatı ise yüzde 5,8. Analistler üçüncü çeyrekte fiyatın geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 36 daha yüksek olmasını bekliyor.

Nedenler gizem değil. Sıcak hava dalgaları büyük üreticilerde verimi düşürdü. Gübre fiyatlarının bu yıl yüzde 22 artması bekleniyor, mazot ise temmuzda geçen yıla göre zaten yüzde 36 daha pahalıydı. Avrupa birliği "Coceral", AB ve Birleşik Krallık'taki tahıl hasadı tahminini geçen yılki yaklaşık 310 milyona karşılık 286,6 milyon tona indirdi. Almanya tek başına yüzde 7'lik bir düşüş, 41,9 milyon ton bekliyor.

Bizde: bir koruma ve bir kırılganlık

Makedonya, geçen yılki 300.000 tonu aşan hasat sayesinde buğdayda belli bir korumaya sahip; Tarım Bakanlığı'na göre bu miktar iç ihtiyacı karşılıyor. Bu gerçek bir avantaj ve söylenmeyi hak ediyor.

Kırılganlık başka yerde. Gıda sanayii ve değirmenler elektriğe, ithal hammaddeye, ambalaja ve nakliyeye bağlı. Buğday dolu hiçbir depo değirmenin elektrik faturasını ödemiyor. Borsalardan tam yalıtım bu yüzden yok, hasat ne kadar iyi olursa olsun.

Ek baskı içeriden geliyor. Temmuzda Makedon çiftçilerinin girdi maliyetleri yüzde 4,1 daha yüksekti, alım fiyatları ise yüzde 5,5 düştü. Çiftçi iki taraftan aynı anda sıkışıyor, ve tam da bu yüzden gelecek zamları kendi başına massedecek alanı yok.

Ne zaman görülecek

Etki bir anda gelmeyecek. Tahminler bunu iki dalgaya ayırıyor: taze meyve ve sebze için ekim ve kasım 2026, ardından işlenmiş ürünler, ekmek, makarna ve süt ürünleri için şubat-mayıs 2027.

Bu, önceden duyurulmuş bir durum için hayli uzun bir süre. Hükümetteki birinin, gıdanın zaten yarısını aldığı bir bütçede yüzde 11,8'in ne anlama geldiğini hesaplamasına yetecek kadar uzun. Bu hesap yapıldı mı, yoksa kasım civarında bir sürpriz olarak mı ortaya çıkacak?