Бројката што најмногу кажува не доаѓа од берзите. Доаѓа од Државниот завод за статистика: трошоците за храна и пијалаци зафаќаат 50,1 процент од вкупниот семеен буџет во Македонија. Половина плата за да се јаде. Сè останато – струја, кирија, лекови, деца – се дели од другата половина.

Затоа глобалната прогноза не е апстрактна вест од Лондон. Според анализа на „Oxford Economics“, цените на храната во светот ќе пораснат за 11,8 проценти во 2026 година, и уште 4,8 проценти во 2027. Најголем притисок се очекува кај житарките, свежиот зеленчук и млечните производи.

Што покажуваат индексите

Индексот на цените на храната на ФАО во јули забележа месечен раст од 0,6 проценти – скромно. Но индексот на житарките скокна за 3,4 проценти за еден месец, а светската цена на пченицата за 5,8 проценти. Аналитичарите очекуваат таа да биде за околу 36 проценти повисока во третиот квартал во споредба со истиот период лани.

Причините не се мистерија. Топлотните бранови ги намалија приносите кај големите производители. Цените на ѓубривата се очекува да пораснат за 22 проценти оваа година, а дизелот во јули веќе беше за 36 проценти поскап отколку лани. Европското здружение „Coceral“ ја намали прогнозата за жетвата на жито во ЕУ и Велика Британија на 286,6 милиони тони, наспроти околу 310 милиони лани. Германија сама очекува пад од 7 проценти, на 41,9 милиони тони.

Кај нас: една заштита и една ранливост

Македонија има одредена заштита кај пченицата поради минатогодишната жетва од над 300.000 тони, која според Министерството за земјоделство ги покрива домашните потреби. Тоа е реална предност и вреди да се каже.

Ранливоста е на друго место. Прехранбената индустрија и мелниците се врзани за струја, увозни суровини, амбалажа и транспорт. Ниту еден склад со пченица не ја плаќа сметката за струја на мелницата. Целосна изолација од берзите затоа не постои, колку и добра да била жетвата.

Дополнителниот притисок доаѓа однатре. Во јули трошоците за репроматеријали кај македонските земјоделци биле за 4,1 процент повисоки, додека откупните цени паднале за 5,5 проценти. Земјоделецот трпи од двете страни истовремено, и токму затоа нема простор сам да ги апсорбира идните поскапувања.

Кога ќе се види

Ефектот нема да дојде одеднаш. Прогнозите го делат во два брана: октомври и ноември 2026 година за свежото овошје и зеленчук, потоа февруари до мај 2027 за преработените производи, лебот, тестенините и млечното.

Тоа е прилично долг период на однапред најавена состојба. Доволно долг за некој во Владата да пресмета што значи 11,8 проценти врз буџет во кој храната веќе зафаќа половина. Дали таа сметка воопшто е направена, или пак ќе се појави како изненадување негде во ноември?