Şasivari Adalet Günü'nde: "Güven eylemle kazanılır" - ama mahkemelerin bağımsızlığını iyi bulanlar vatandaşların sadece %21'i

Avrupa 25 Ekim'de Avrupa Adalet Günü'nü kutluyor; Adalet Bakanı Jeton Şasivari de bu tarihi, anayasa hukuku ders kitabı için yazılmış gibi duran cümlelerle dolu bir kutlama mesajı için kullandı. "Bağımsız, tarafsız ve makul sürede karar veren bir yargıya ve profesyonel, kararlı ve seçici olmayan biçimde hareket eden bir savcılığa ihtiyacımız var," dedi bakan.

Devamı daha da iddialıydı. Şasivari'ye göre kurumlar güveni "sözlerle ve vaatlerle değil, somut sonuçlarla, dürüstlükle ve hesap verebilirlikle" haklı çıkarmalı, çünkü "adalete güven talep edilmez - eylemle kazanılır". Reformların sadece çıkarılan yasaların sayısıyla değil, vatandaşların gerçekten hissedeceği şeylerle ölçüleceğini söylüyor: daha hızlı süreçler, daha kaliteli kararlar, yasanın eşit uygulanması.

O halde ölçelim. Avrupa Komisyonu'nun 2026 yılına ait son Hukukun Üstünlüğü Raporu, vatandaşların sadece %21'inin ve şirketlerin %19'unun mahkemelerin ve hakimlerin bağımsızlığını "oldukça iyi" ya da "çok iyi" olarak değerlendirdiğini söylüyor. Bir yıl önce bu rakamlar %28 ve %26'ydı. Komisyon, yargı bağımsızlığı algısının çok düşük seviyede olduğu ve belirgin şekilde kötüleştiği sonucuna varıyor.

Vatandaşlar ana neden olarak hükümet ve siyasetçilerin müdahalesi ve baskısı algısını, ayrıca ekonomik ve diğer özel çıkarların etkisini gösteriyor. Rapor ayrıca 2024-2028 Yargı Sektörü Reform Stratejisi'nin uygulandığını, ancak kurumlar arası işbirliği, yargı bağımsızlığı üzerindeki baskılar ve mahkemelerle savcılıkların çalıştığı mali koşullarla ilgili sorunların sürdüğünü tespit ediyor.

Hukukçulardan daha da sert değerlendirmeler geliyor. Avukat Vançe Şehtanski, "ele geçirilmiş bir devlet" olarak Makedonya'nın bu günü sadece anabileceğini söylüyor. Organize Suç ve Yolsuzlukla Mücadele Savcılığı başkanlığı için adı geçen savcı Lidiya Rayçeviç ise adalet hakkında bu kadar çok konuşulmasının bile ona ne kadar acil ihtiyaç duyulduğunu gösterdiğini düşünüyor.

Bakan bir konuda haklı: Güven talep edilmez, kazanılır. Ne var ki rakamlar, son bir yılda güvenin kazanıldığından çok harcandığını söylüyor. Bir sonraki rapor daha da düşük bir oran gösterirse kim hesap verecek - hakimler mi, savcılar mı, yoksa vatandaşların müdahalesinden söz ettiği siyasetçiler mi?