Десетина дена пред почетокот на грејната сезона, претседателот на Регулаторната комисија за енергетика, Ацо Ристов, отворено предупреди дека Македонија ја чека „турбулентна грејна сезона“ ако високата цена на природниот гас на берзите се задржи. Проблемот е едноставна аритметика.

Кога РКЕ ги формираше цените на топлинската енергија што важат од 1 август, гасот беше калкулиран по околу 40 евра за мегават-час. „Денеска на берзите веќе е 70-72, па беше и до 80“, рече Ристов. Парното за домаќинствата веќе поскапе во просек за 5,96 отсто – а во таа пресметка денешната цена на гасот воопшто не е вклучена.

Засега компаниите што произведуваат и дистрибуираат топлина не го чувствуваат ударот, затоа што уште не почнале да трошат гас. „Веќе за десетина дена ќе почне грејната сезона и доколку не се смири пазарот, тие сигурно ќе побараат од нас интервенција во калкулациите“, рече Ристов. Нова пресметка, додаде, автоматски не значи ново поскапување. Колку пати досега нова пресметка завршила со пониска сметка за парно?

Регулаторот размислува и за промена на методологијата: цената на гасот да се врзе за берзанска референтна цена, како кај нафтените деривати, наместо да се пресметува од набавните цени на поединечните компании. Енергетскиот експерт Митко Андреевски предупредува дека тоа е погрешен правец. „Гасот треба да се врзе со електричната енергија, а не со нафтените деривати. Не е добро Регулаторната комисија за енергетика да воведува регулирана цена на гасот, бидејќи кај нас пазарот е либерализиран повеќе од десет години“, вели тој. Регулацијата, според него, имала смисла до 2015 година, кога имало само еден снабдувач.

Логиката на Андреевски е јасна: кога има повеќе снабдувачи, тие треба да се натпреваруваат кој ќе понуди пониска цена, а кога цената е регулирана, просторот за конкуренција е многу помал. Врзувањето за берзата треба да донесе предвидливост. Но лесно може да стане и само уште еден канал по кој берзанските скокови стигнуваат до крајната цена.

Ако турбуленциите продолжат, Ристов вели дека ќе биде информирана и Владата, а како можни решенија ги спомена субвенционирањето или наоѓањето алтернативен извор за набавка на гас. Субвенцијата значи дека разликата пак ја плаќаат граѓаните – само не преку сметката за парно, туку преку буџетот. Дали некој ќе им каже на корисниците на централното греење колку ќе чини оваа зима пред да стигне првата сметка?