Српската нафтена компанија НИС поднела ново барање до американската Канцеларија за контрола на странски средства (OFAC) за продолжување на лиценцата за работа по 31 јули. Не е дозвола за нова инвестиција. Не е дозвола за проширување. Тоа е дозвола да продолжи да постои.

Компанијата, во мнозинска руска сопственост, ѝ треба таа дозвола за да продолжи со работа и да обезбеди снабдување со сурова нафта за рафинеријата во Панчево – преку хрватскиот нафтовод ЈАНАФ.

Една рафинерија, три надлежности

Вреди да се погледне таа реченица уште еднаш. Компанијата е руска. Рафинеријата е српска. Нафтоводот е хрватски. А одлуката се носи во Вашингтон.

Тоа е целата геополитика на регионот собрана во еден логистички ланец. Прашањето дали ќе има гориво во Панчево не се решава ниту во Белград, ниту во Загреб – се решава со потпис на биро преку океанот, на неколку месеци, повторно и повторно.

Санкции што стигнаа преку сопственикот

САД воведоа санкции врз рускиот енергетски сектор на почетокот на 2025 година, а НИС потпадна под нив поради рускиот сопственички удел. Компанијата не направила ништо – таа само има погрешен сопственик. И тоа беше доволно.

Оттогаш траат обидите тој сопственик да се смени. Вашингтон претходно ѝ продолжи одобрение на унгарската MOL да преговара со рускиот Гаспромњефт за откуп на неговиот мнозински удел. На 16 јуни српската влада потпиша акционерски договор со MOL за идното управување со НИС – но само под услов MOL навистина да го купи уделот од 56,15 проценти.

Србија моментално држи 29,9 проценти од акциите, а малите акционери и вработените 13,98 проценти. Значи државата не одлучува ниту како сопственик – таа седи со помалку од една третина и чека две странски страни да се договорат за нејзината најважна енергетска компанија.

Зошто ова е важно и надвор од Србија

Регионот целиот е изграден на исти такви ланци – туѓ капитал, туѓа инфраструктура, туѓи дозволи. Панчево денес чека потпис. Балканот со децении учи иста лекција: додека клучната инфраструктура ја држи некој друг, суверенитетот завршува таму каде што почнува лиценцата.

Датумот е 31 јули. До тогаш се знае дали рафинеријата работи или не. Тоа не е одлука што ја носи некој што живее во близина на неа.