Охрид ЕКО 2026 не е поредна еколошка акција за камера. Овој викенд, 80 нуркачи од Македонија, Хрватска, Србија и Босна и Херцеговина се собраа во Автокамп Градиште и тргнаа во еден тип на работа што го немат сите министерства за животна средина заедно – да го чистат дното на Охридското Езеро. И тие тоа го направија.

Акцијата ја организираше Нуркачкиот Центар „Амфора” со помош на партнери од регионот. Резултатот – голема количина на отпад изваден од дното на еден од најстарите езера во Европа. Од пластика, до автомобилски делови, до риболовни мрежи. Сè што турист, рибар или несовесен возач можел да го фрли во вода во последните 30 години – се појавува сега, кога ронилци одат над него со маски и опрема.

Центарот „Амфора” не работи прв пат. Слични акции организирани се годинашно, но скалата оваа година е најголема. 80 нуркачи од 4 земји – тоа е тип на регионална соработка која политичарите ја посакуваат во говори, но не ја градат во пракса. Овој пат, луѓе од седница на спорни граници покажаа дека за заедничко наследство сè уште може да се работи заедно. Тоа не е мала работа.

За Охридското Езеро, ова е итна работа. УНЕСКО повеќе пати предупредил дека статусот на „светско природно и културно наследство” може да биде ревидиран ако се продолжи занемарувањето. Општините околу езерото – и од македонска и од албанска страна – не успеваат да го контролираат бројот на објекти, отпадот, рибарството. И додека институциите не се движат, доброволци земаат маски и одат под водата.

Прашањето кое останува за читателите е – зошто доброволци? Зошто 80 луѓе од 4 земји мораат да платат сами за опрема и да поминат викенд под водата за да направат она што институциите имаат буџет, екипи и обврски да го направат? Тоа е прашање чиј одговор не е во еколошка анализа. Тоа е во прашањето како функционира – или не функционира – државата на сите страни на езерото.