Пратка од 11,6 тони свежи пиперки од Македонија била запрена во Бугарија, откако лабораториската контрола утврдила присуство на пестицидот форметанат над дозволеното ниво. Пиперките влегле преку граничниот премин Златарево и биле наменети за оператор во Петрич. Според бугарска страна, не стигнале до продавниците и пазарите.

Тоа е добрата страна на приказната. Контролата профункционирала пред производот да стигне до потрошувачот – само што контролата била туѓа.

Прашањето што останува дома

Ако една пратка е откриена на туѓа граница, што знаеме за контролата на производството од кое потекнува? Што е со другите количества од истата серија? И што е со храната што останала на домашниот пазар?

Јавно достапните информации не даваат целосен одговор. Директорот на Агенцијата за храна и ветеринарство Оливер Миланов соопшти дека институциите се известени, но дека сè уште се чека одлуката дали пратката ќе биде уништена во Бугарија или ќе биде вратена и уништена на „Дрисла“, во координација со Државниот инспекторат за земјоделство.

„Операторот има право пиперката да биде уништена или да биде вратена и ние заедно со Инспекторатот за земјоделство да ја уништиме по негово барање или по барање на земјата увозник“, изјави Миланов.

Значи – постапката е тргната, но одлуката за судбината на 11,6 тони пиперки сè уште виси.

Што значи, и што не значи, надминато ниво

Остатоците од пестициди во храната се регулираат преку максимално дозволени нивоа – највисоката законски толерирана концентрација кога средството се применува правилно. Надминувањето значи дека производот не е усогласен со пропишаните правила.

Но тоа не значи автоматски дека секој што би изел таков производ ќе се отрови. Европската агенција за безбедност на храната одамна нагласува дека надминатата законска граница сама по себе не е исто што и докажан непосреден здравствен ризик. Точната измерена концентрација во оваа пратка не е објавена, па драматизирањето би било шпекулација.

Тоа не го прави прекршувањето безначајно. Напротив – токму затоа постојат граници, лаборатории, следливост и забрана за пласман. За потрошувачот е многу поважно системот да спречи несоодветна храна да стигне до трпезата, отколку подоцна да се расправа дали концентрацијата била „малку“ или „многу“ над нормата.

Не е прв пат – и тоа е поентата

Во официјалниот европски систем RASFF постои нотификација од 14 август 2025 година за форметанат во свежи пиперки од Македонија, пријавена од Хрватска. Истиот систем има и нотификација од септември 2023 година за остатоци од форметанат во пиперки со македонско потекло.

Тоа не е доказ дека целото домашно производство е проблематично – таков заклучок би бил неодговорен кон илјадниците што работат чесно. Но е сосема доволно институциите да престанат да го третираат секој нов случај како изолиран настан.

Затоа прашањето не треба да се сведе на тоа кој ќе плати за уништувањето на 11,6 тони. Поважно е дали постои систем што може брзо да стигне од лабораторискиот наод до нивата: кој е производителот, од која парцела потекнува стоката, кои препарати биле користени, кога било последното третирање и дали бил почитуван периодот на каренца.

Ако одговорот на тие пет прашања не се знае за оваа пратка, нема да се знае ниту за следната.