Извештајот на ЕК: на судовите им недостигаат 221 судија, а поради буџетот нови кандидати нема до 2028

Европската комисија во Брисел го претстави Извештајот за Македонија за 2026 година. Секоја страна веднаш го зеде делот што ѝ одговара. Но ако го прочиташ целиот документ, најсилната бројка не е ниту процент на усогласеност ниту оценка за напредок. Тоа е оваа: на судовите им недостигаат 221 судија, а нови кандидати за судии нема да има до 2028 година – бидејќи нема пари во буџетот.

Каде Брисел пофалува

Пофалбите се реални. Македонија ја задржала целосната, 100-процентна усогласеност со надворешната и безбедносната политика на ЕУ, вклучително и за санкциите поврзани со руската агресија врз Украина. Комисијата ја вбројува меѓу поуспешните земји во спроведувањето на Планот за раст за Западен Балкан. Усвоен е Патоказот за реформа на јавната администрација, а Комитетот за стабилизација и асоцијација во април 2026 година се состана за првпат од 2021 година. Еврокомесарката Марта Кос рече дека земјата ја подобрила подготвеноста за членство.

Каде нема напредок

Кај корупцијата Комисијата е директна: напредок нема. Корупцијата останува широко распространета, а предметите за висока корупција се одолговлекуваат и дел од нив застаруваат без правосилна пресуда. Препораките од минатиот извештај, според Брисел, не се спроведени. Изборниот законик и натаму не е усогласен со препораките на ОБСЕ/ОДИХР и Венецијанската комисија.

Измените на Кривичниот законик од јануари 2026 година за злоупотреба на службената положба, вели извештајот, не ги поправаат последиците од измените од 2023 година. Новата одредба за злоупотреба во јавните набавки опфаќа само два основа – премногу тесно, според Комисијата, за да ги фати другите сериозни манипулации во тендерите.

Судството: закони има, судии нема

Тука е најтешкиот дел. Комисијата признава нови закони – за Судскиот совет, за Советот на јавните обвинители, за платите на судиите и обвинителите, за парничната постапка. Но независноста и финансиската автономија на судството, пишува, се нарушени од постојаното мешање на другите гранки на власта и од драстичниот недостиг на пари и луѓе.

Пополнети се само 38 проценти од предвидените работни места во судовите. Според годишните извештаи на Судскиот совет и Советот на јавните обвинители за 2025 година, потребни се 221 нов судија и 67 обвинители. Триесет и пет судии и обвинители одлучиле да работат до 67-годишна возраст за да ја закрпат дупката. А Академијата за судии и јавни обвинители ја поништи најголемата постапка за прием досега – 130 кандидати – поради недоволни средства во буџетот за 2026 година.

Значи државата знае дека ѝ требаат судии, знае колку, а сепак го поништи најголемиот прием на кандидати досега. Колку години подолго ќе чека обичниот граѓанин на својот предмет поради тоа?

Извештајот бележи и нешто што нема врска со пари. Довербата во судството останува многу ниска, а „провокативните изјави од страна на високи политичари“ за планови за расчистување во судството и обвинителството, вклучително и лични критики кон судии и обвинители, Комисијата ги нарекува недозволено влијание и заплашување. Во ноември 2025 година Врховниот суд, Судскиот совет и Здружението на судии излегоа со заедничка реакција – потег без преседан.

Уставните измени

Останува и прашањето што Брисел го поставува како услов: уставните измени за вклучување на дополнителни заедници, меѓу кои и бугарската. Комисијата констатира дека напредок нема и дека без нив првиот кластер, „Основи на процесот на пристапување“, останува неотворен. Условот произлегува од заклучоците на Советот на ЕУ од 2022 година, донесени по бугарската блокада – и и понатаму го држи целиот процес во место.

Владата ќе ги цитира пофалбите, опозицијата ќе ги цитира критиките. Но бројката 221 нема партиска боја. Таа значи подолги судења, повеќе застарени предмети и правда што доаѓа – кога ќе дојде.