BULLGARIA ISHTE E DETYRUAR T'I PAGUANTE JUGOSLLAVISË 25 MILIONË DOLLARË REPARACIONE LUFTE - BORXHI U FAL, POR A U FAL EDHE HISTORIA?

Më 1 mars 1941, Bullgaria iu bashkua zyrtarisht Paktit Trepalësh, duke u rreshtuar me Gjermaninë naziste, Italinë fashiste dhe Japoninë. Më 19 prill të të njëjtit vit, ushtria bullgare filloi pushtimin e pjesës më të madhe të Maqedonisë së Vardarit. Pasuan më shumë se tre vjet pushtet pushtues, represion, persekutim dhe dhunë, dhe një nga kapitujt më tragjikë ishte deportimi i mbi 7.000 hebrenjve maqedonas në kampin nazist të vdekjes Treblinka në mars 1943. Pas disfatës së fuqive të Boshtit, Bullgaria u detyrua të përballej me pasojat e pjesëmarrjes së saj në luftë. Me Traktatin e Paqes të Parisit të 10 shkurtit 1947, Bullgaria u detyrua të paguante gjithsej 70 milionë dollarë amerikanë reparacione lufte, nga të cilët 45 milionë dollarë Greqisë dhe 25 milionë dollarë Jugosllavisë. Traktati i paqes përdorte paritetin e arit prej 35 dollarësh për ons. Mbi këtë bazë, 25 milionë dollarë përfaqësonin një vlerë të barasvlershme me afërsisht 22,2 ton ar. Vlera e sotme e tregut e këtij ari është 4.165 dollarë për ons, ose gjithsej

2,972,800,051

Dollarë Në vitin 1947, në kuadër të Marrëveshjeve të Bledit dhe përpjekjeve për afrim pas luftës, udhëheqja jugosllave hoqi dorë nga kërkesa për reparacionet e luftës. Në vitin 1949 Bullgaria i anuloi Marrëveshjet e Bledit, por e ruajti faljen e borxhit të reparacioneve. Dhe sot, gati tetë dekada më vonë, shtrohet një pyetje thelbësore. Si është e mundur që një shtet të cilit iu falën reparacionet e luftës sot ta kontestojë identitetin kombëtar dhe gjuhën e popullit, territorin e të cilit dikur e pushtoi? Prandaj Maqedonia ka bazë të kërkojë hapjen e arkivave historike, një mendim zyrtar juridik për reparacionet e luftës dhe përcaktim të qartë të përgjegjësisë për ngjarjet nga 1941 deri në 1944. Heqja dorë nga reparacionet në vitin 1947 nuk do të thotë se borxhi mund të arkëtohet automatikisht përsëri. Por as nuk do të thotë se përgjegjësia historike ka pushuar së ekzistuari. Metla pyet: Nëse Bullgaria këmbëngul në interpretimet e veta të historisë si pjesë e marrëdhënieve të sotme ndërshtetërore, pse Maqedonia të mos kërkojë një debat zyrtar edhe për pushtimin bullgar, dëmet e luftës dhe reparacionet e falura? Pse institucionet maqedonase nuk kërkojnë dokumentacionin e plotë për Marrëveshjet e Bledit, për vendimin për faljen e borxhit dhe për pasojat e tij juridike? Fqinjësia e mirë nuk mund të ndërtohet mbi një kujtesë selektive të historisë. Falja e një borxhi financiar nuk është fshirje e fakteve historike, as çlirim nga përgjegjësia morale. METLA.MK - Pyetjet që meritojnë përgjigje.