Enti Shtetëror i Revizionit publikoi një konstatim që në një fjali e përshkruan gjithë historinë e burimeve të ripërtëritshme në Maqedoni: nga viti 2022 deri në maj 2025 centralet fotovoltaike janë ndërtuar pa sistem funksional planifikimi, pa dokumentet kyçe planore dhe me mbikëqyrje pothuajse fare në terren.

Shembulli më drastik: tri centrale me fuqi të instaluar prej 19, 174 dhe madje 337 megavatësh morën leje ndërtimi nga komunat - e jo nga ministria kompetente. Për objekte të asaj madhësie procedurën duhej ta udhëhiqte ministria e resorit, kurse Qeveria të merrte vendim për autorizim.

Centralja prej 337 megavatësh mjafton të mbulojë konsumin e rreth 94.000 amvisërive. Lejen e lëshoi një vetëqeverisje lokale në dhjetor 2023. Dy të voglat morën lejet komunale në janar 2024.

Zbrazëtira që e hapi derën

Revizioni tregon se deri në nëntor 2024 në Ligjin për ndërtim ekzistonte një dobësi sistemore: panelet fotovoltaike në tokë ishin vendosur në kategorinë e ndërtimeve pa u definuar fare fuqia e tyre. Një megavat ose treqind megavatë - e njëjta kategori, e njëjta procedurë.

Vrima e dytë është edhe më e madhe. Deri në maj 2025 shteti nuk kishte miratuar fare Plan Indikativ për ndërtimin e kapaciteteve nga burimet e ripërtëritshme. Ai dokument ligjërisht është baza mbi të cilën llogaritet nëse dhe ku një kapacitet i ri mund të lidhet fizikisht me sistemin elektroenergjetik.

Pa të, ministritë me vite nuk mund të jepnin ligjërisht pëlqime për centrale mbi 10 megavatë. Investitorët merrnin miratime vetëm në bazë të Ligjit për ndërtim, duke i anashkaluar plotësisht filtrat energjetikë. Ndërmarrjet kompetente për infrastrukturën energjetike dhe komunale jepnin mendime për lidhje, siç vërejnë revizorët, thjesht formalisht - pa verifikime reale të kapacitetit të rrjetit.

Revizioni gjeti edhe raste ku janë lëshuar dy leje ndërtimi në bazë të një e të njëjtit ekstrakt urbanistik për një parcelë. Investitorët nuk kishin trajtim të barabartë as gjatë pagesës së komunalive.

Ligji i ri, i njëjti bllokim

Në maj 2025 u miratua Ligji i ri për energjetikë me detyrim për plane vjetore. Plani vjetor për vitin 2026 u miratua në kohë, por në të nuk morën pjesë të gjitha institucionet e ftuara - 74 komuna nuk dorëzuan planet e tyre energjetike, sepse kompetentët nuk miratuan akt nënligjor për përmbajtjen dhe metodologjinë e tyre.

Ende nuk është miratuar rregullorja për kriteret e marrjes së autorizimit, as nuk është formuar komisioni qeveritar për ndarjen e autorizimeve. Kjo do të thotë bllokim institucional për çdo projekt të ri me fuqi nga një megavat e lart.

Ajo që sapo do të hapet

Revizorët paralajmërojnë për një problem që ende nuk ka as emër në ligj. Shteti nuk ka Regjistër funksional të centraleve elektrike, kurse mbetjet nga pajisjet fotovoltaike dhe depot bateri për rrymë nuk kanë kategorizim ligjor.

Panelet e instaluara sot do të skadojnë për njëzet vjet. Bateritë shumë më shpejt. Pa rregulla për selektimin dhe trajtimin e asaj pajisjeje specifike elektronike, institucionet lënë rrezik të drejtpërdrejtë për mjedisin jetësor.

Pra, tranzicioni i gjelbër te ne zhvillohet në kushte ku një komunë lëshon leje për centrale prej 337 megavatësh, kurse askush nuk mban evidencë se çfarë do të bëhet me panelet kur të pushojnë së punuari. Ky nuk është tranzicion - është improvizim me etiketë të gjelbër.