Më 4 maj 2026, në Pula, një i mitur me uniformë të Armatës Popullore Jugosllave (APJ) vendosi një kurorë në „Parkun e Titos" me rastin e përvjetorit të vdekjes së Josip Broz Titos. Në kokë mbante kapele me yll të kuq. Policia e qytetit kroat hapi procedurë për prishje të rendit dhe paqes publike. I mituri do të kallëzohet pranë gjykatës kompetente - sipas Nenit 5 të Ligjit kroat për kundërvajtjet ndaj rendit publik.

Arsyetimi është i qartë. Policia kroate pretendon se APJ ishte „ushtria që kreu agresion ndaj Republikës së Kroacisë". Me bartjen e uniformës dhe yllit të kuq, i mituri provokoi dhe prishi paqen. Ky është qëndrimi institucional. Por realiteti është më kompleks: në Pula, si në shumë qytete kroate, ka njerëz që Titon e mbajnë ndryshe në kujtesë. „Parku i Titos" ende quhet kështu, edhe pse prej dekadash është intensifikuar riemërimi i çdo gjëje që mban erë jugosllave.

I mituri, emri i të cilit nuk është bërë publik, nuk erdhi vetëm. Prania e tij, në uniformë, me yll të kuq, është akt deklarate simbolike politike. A është kjo bindja e tij personale apo pasqyrim i historisë familjare - kjo nuk është një diskutim që ligji kroat e njeh. Për shtetin, uniforma e APJ-së është shenjë agresori. Për një pjesë të qytetarëve, është shenjë trashëgimie.

Për Ballkanin ky nuk është rast i izoluar. Në Bosnjë e Hercegovinë, në Serbi, madje edhe në Maqedoni, zhvillohet një betejë e ngjashme rreth simboleve të epokës jugosllave. Kush ka të drejtë t'i mbajë? Cilat janë monumente historike e cilat provokime politike? Dhe ku kalon kufiri mes lirisë së shprehjes dhe prishjes së rendit publik? Masa e Kroacisë është një, por vendet e tjera kanë të tyret - shpesh më pak të formalizuara, por jo më pak të rrënjosura.

Pyetja që nuk shtrohet shpesh: pse fëmijët dhe të rinjtë ende kapen pas simboleve të një sistemi që zyrtarisht përfundoi para më shumë se tre dekadash? Mbase sepse trashëgimia nuk ndryshohet me ligj. Ajo transmetohet përmes këngëve, tregimeve familjare, fotografive në muret e banesave të gjyshërve. Kur një shtet e shpall atë trashëgimi të papranueshme, ajo nuk zhduket. Vetëm migron në hapësira private - deri në çastin kur dikush sërish vendos ta shprehë në publik.