„Grusht shteti“ apo kthim i së drejtës: Policia rrethoi Gjykatën Kushtetuese në Poloni, ndërsa presidenti e ktheu aeroplanin

Gardhi i Gjykatës Kushtetuese i prerë me vegël elektrike, polici rreth ndërtesës, aeroplan presidencial që kthehet nga rruga drejt Senegalit. Skena është nga Varshava, kryeqyteti i një shteti anëtar të BE-së, në mbrëmjen e 30 tetorit.

Gjyqtarja Anna Korwin-Piotrowska njoftoi se e pezullon kryetarin e Gjykatës Kushtetuese Bogdan Święczkowski dhe zëvendësin e tij Bartłomiej Sochański për një muaj dhe se ajo merr drejtimin. E akuzoi Święczkowskin se ua bllokon punën gjyqtarëve të rinj dhe se kishte parregullsi gjatë ndarjes së lëndëve. Policia e rrethoi gjykatën dhe nuk e lejoi Święczkowskin të hynte, pasi mbështetësit e tij prenë një pjesë të gardhit. Shtatë gjyqtarë të sapozgjedhur hynë në ndërtesë të shoqëruar nga Shërbimi i Mbrojtjes Shtetërore, përmes një porte nga kabineti i kryeministrit.

Gjykata në profilin e saj u përgjigj se bëhet fjalë për grusht shteti dhe se Korwin-Piotrowska nuk është fare gjyqtare e Gjykatës Kushtetuese. Jarosław Kaczyński deklaroi se Polonia është bërë shtet policor. „Rivendosja e shtetit të së drejtës është detyra jonë“, shkroi kryeministri Donald Tusk.

Mosmarrëveshje e vjetër tre vjet

Për të kuptuar kush kë akuzon, duhet të shkohet prapa. Qeveria e Tuskut që nga viti 2023 nuk e njeh legjitimitetin e gjykatës, sepse tre gjyqtarë janë emëruar në mënyrë të paligjshme gjatë kohës së PiS-it. Parlamenti që atëherë zgjodhi tetë gjyqtarë të rinj, por presidenti Karol Nawrocki refuzoi t'ua merrte betimin pesë prej tyre, mes të cilëve edhe Korwin-Piotrowskës. Të pestë u betuan në parlament. Święczkowski nuk i pranoi, pavarësisht urdhrit të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut që t'u lejohej të merrnin detyrën.

Pra, njëra palë e injoron Strasburgun, ndërsa tjetra pezullon një shef gjykate me bazë ligjore që ekspertët e kundërshtojnë. Juristi kushtetues Marcin Matczak pretendon se ligji në të cilin thirret pezullimi, ai për gjykatat e rregullta, këtu nuk vlen fare. Ministri i Drejtësisë Waldemar Żurek kërkon t'u hiqet imuniteti Święczkowskit dhe Sochańskit. Kush e mbron atëherë kushtetutën?

Muskuj para një gjyqtareje

Nawrocki e ktheu aeroplanin dhe shkroi se në një moment të tillë presidenti duhet të jetë në Poloni. Herët në mëngjesin e 31 tetorit hyri në ndërtesën e gjykatës së bashku me kryetarin e parë të Gjykatës Supreme Zbigniew Kapiński, i cili ngjarjet i quajti grusht shteti. Tusk në një fjalim të jashtëzakonshëm televiziv e sulmoi Nawrockin për përplasjen me Korwin-Piotrowskën në hyrje: „Shteti i së drejtës dallon nga ligji i xhunglës në atë që për kush ka të drejtë nuk vendosin muskujt dhe arroganca.“

Kryeministri e akuzoi opozitën edhe për mbështetje nga qarqe proruse dhe nga një „ushtri botësh rusë“, ndërsa për motivet e kundërshtarëve pyeti nëse bëhet fjalë për „lakmi, marrëzi apo tradhti“. Nawrocki thirri konsultime urgjente me partitë parlamentare. Për daljen nga kriza Tusk ishte i qartë: „Në disa çështje kompromis nuk mund të ketë.“

Ballkani e njeh këtë skenar: çdo pushtet i ri thotë se e pastron gjyqësorin nga i mëparshmi, ndërsa i mëparshmi thotë se kjo është grusht. Dallimi është se gjatë kohës së PiS-it pikërisht BE-ja e akuzonte gjykatën se ishte shumë afër pushtetit, ndërsa tani pastrimin e udhëheq një kryeministër proevropian. E drejta si armë është e keqe kur e mbajnë të tjerët. A bëhet më mirë kur e mbajnë të tutë?

Korwin-Piotrowska e caktoi seancën e përgjithshme të gjyqtarëve për 3 nëntor. Nëse ata që do të ulen atje janë fare gjyqtarë, varet kë pyet. Kjo, në të vërtetë, është e gjithë kriza.