"Darbe" mi, Hukukun Geri Dönüşü mü: Polis Polonya Anayasa Mahkemesi'ni Kuşattı, Cumhurbaşkanı Uçağını Geri Çevirdi

Anayasa Mahkemesi'nin çiti elektrikli aletle kesilmiş, binanın çevresinde polis, Senegal yolundan dönen bir cumhurbaşkanlığı uçağı. Sahne, bir AB üyesi devletin başkenti Varşova'dan, 30 Ekim akşamı.

Yargıç Anna Korwin-Piotrowska, Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Święczkowski ile yardımcısı Bartłomiej Sochański'yi bir ay süreyle askıya aldığını ve yönetimi kendisinin devraldığını duyurdu. Święczkowski'yi yeni yargıçların çalışmasını engellemekle ve dosyaların dağıtımında usulsüzlük olmakla suçladı. Polis mahkemeyi kuşattı ve destekçileri çitin bir kısmını kestikten sonra Święczkowski'yi içeri almadı. Yeni seçilen yedi yargıç, Devlet Koruma Servisi eşliğinde, Başbakanlık tarafındaki bir kapıdan binaya girdi.

Mahkeme kendi hesabından bunun bir darbe olduğunu ve Korwin-Piotrowska'nın Anayasa Mahkemesi yargıcı bile olmadığını yanıtladı. Jarosław Kaczyński, Polonya'nın polis devleti haline geldiğini söyledi. "Hukuk devletinin yeniden tesisi görevimizdir" diye yazdı Başbakan Donald Tusk.

Üç yıllık anlaşmazlık

Kimin kimi suçladığını anlamak için geriye gitmek gerekiyor. Tusk hükümeti 2023'ten beri mahkemenin meşruiyetini tanımıyor, çünkü PiS döneminde üç yargıç hukuka aykırı atandı. Parlamento o zamandan beri sekiz yeni yargıç seçti, ama Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, aralarında Korwin-Piotrowska'nın da bulunduğu beşinin yeminini almayı reddetti. Beşi yeminini parlamentoda etti. Święczkowski, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin göreve başlamalarına izin verilmesi kararına rağmen onları kabul etmedi.

Yani bir taraf Strazburg'u görmezden geliyor, diğeri uzmanların tartıştığı bir hukuki dayanakla mahkeme başkanını askıya alıyor. Anayasa hukukçusu Marcin Matczak, askıya almanın dayandığı adli mahkemeler yasasının burada hiç geçerli olmadığını savunuyor. Adalet Bakanı Waldemar Żurek, Święczkowski ve Sochański'nin dokunulmazlığının kaldırılmasını istiyor. O zaman anayasayı kim savunuyor?

Bir yargıcın önünde kaslar

Nawrocki uçağı geri çevirdi ve böyle bir anda cumhurbaşkanının Polonya'da olması gerektiğini yazdı. 31 Ekim sabahı erken saatlerde, olayları darbe olarak nitelendiren Yüksek Mahkeme Birinci Başkanı Zbigniew Kapiński ile birlikte mahkeme binasına girdi. Tusk olağanüstü televizyon konuşmasında, girişte Korwin-Piotrowska ile yaşanan çatışma nedeniyle Nawrocki'ye yüklendi: "Hukuk devleti orman kanunundan, kimin haklı olduğuna kasların ve küstahlığın karar vermemesiyle ayrılır."

Başbakan muhalefeti Rus yanlısı çevrelerden ve "Rus botları ordusundan" destek almakla da suçladı, rakiplerinin güdüleri için bunun "açgözlülük, aptallık mı yoksa ihanet mi" olduğunu sordu. Nawrocki parlamento partileriyle acil istişare çağrısı yaptı. Krizden çıkış konusunda Tusk açıktı: "Belirli konularda uzlaşma olamaz."

Balkanlar bu senaryoyu bilir: her yeni iktidar yargıyı öncekinden temizlediğini söyler, önceki de buna darbe der. Fark şu ki PiS döneminde mahkemeyi iktidara fazla yakın olmakla suçlayan tam da AB'ydi, şimdi ise temizliği AB yanlısı bir başbakan yürütüyor. Silah olarak hukuk, başkalarının elindeyken kötüdür. Seninkilerin elindeyken iyi mi olur?

Korwin-Piotrowska, yargıçların genel kurulunu 3 Kasım'a çağırdı. Oraya oturacakların yargıç olup olmadığı kime sorduğuna bağlı. Aslında bütün kriz bu.