Opština Prilep će po prvi put isplatiti po 3.000 denara za svako dete upisano u prvi razred u osnovnim školama na njenoj teritoriji. Javni poziv je otvoren od 2. do 18. septembra 2026. godine, a uslovi, dokumentacija i obrazac objavljeni su na zvaničnoj veb-stranici opštine.

Tri hiljade denara. Oko 49 evra. Za jednog prvaka, jednom.

Suma je mala, ali je odluka

Lako je podsmehnuti se brojci, i to bi bilo pogrešno. Školski pribor, ranac, obuća i oprema za prvi razred koštaju višestruko više, i ta pomoć neće pokriti ni trećinu. Ali to nije ono što ovu vrstu mere čini ili ne čini korisnom.

Razlika je u tome što je opština odlučila da izdvoji novac po konkretnom osnovu, sa objavljenim javnim pozivom, sa rokom i sa obrascem. To znači da postoji dokument po kojem može da se proveri koliko dece je apliciralo, koliko ih je dobilo i koliko je ukupno isplaćeno. Kada se pomoć deli bez poziva, takve provere nema.

Gde se ovo uklapa

Prilep nije sam. Opštine širom Makedonije su prošle godine podelile preko 4 miliona evra finansijske pomoći po 92 različita osnova, pokazuje istraživanje Centra za građanske komunikacije. Podrška za prvaka je jedna od retkih stavki koju ima većina opština - ali iznos nije isti nigde i kreće se od 2.000 do 8.000 denara.

Znači, prvak u jednoj opštini dobija četiri puta više od prvaka u drugoj, za istu stavku, u istoj državi, u istoj školskoj godini. Prilep sa 3.000 denara nalazi se u donjem delu tog raspona.

Pitanje koje ovaj poziv otvara

Ako je podrška za prvaka dobra ideja - a teško je argumentovati da nije - zašto njen iznos zavisi isključivo od toga u kojoj opštini dete živi?

Mere ovog tipa donosi lokalna samouprava sopstvenim sredstvima, što je i razlog za razlike. Ali baš zato one nisu demografska politika nego lokalna procena - zavisna od budžeta opštine i od volje one garniture koja trenutno sedi u njoj. Iz Centra za građanske komunikacije otvoreno postavljaju i prethodno pitanje: da li opštine uopšte imaju ingerencije za ovakve isplate kada svaka primenjuje svoja pravila, iznose i kategorije.

Prilep je uradio ono što jedna opština može da uradi. Pitanje je zašto posle toliko godina razgovora o natalitetu, podrška za prvo školsko jutro još uvek zavisi od toga ko je gradonačelnik, a ne od toga koliko godina ima dete.