Општина Прилеп за првпат ќе исплати по 3.000 денари за секое дете запишано во прво одделение во основните училишта на нејзина територија. Јавниот повик е отворен од 2 до 18 септември 2026 година, а условите, документацијата и образецот се објавени на официјалната веб-страница на општината.

Три илјади денари. Околу 49 евра. За едно прваче, еднаш.

Сумата е мала, но е одлука

Лесно е да се потсмее на бројката, и тоа би било погрешно. Училишниот прибор, ранец, обувки и опрема за прво одделение чинат многукратно повеќе, и таа помош нема да ја покрие ниту третината. Но тоа не е она што овој вид мерка го прави или не го прави корисен.

Разликата е во тоа што општината одлучила да издвои пари по конкретен основ, со објавен јавен повик, со рок и со образец. Тоа значи дека постои документ по кој може да се провери колку деца аплицирале, колку добиле и колку вкупно е исплатено. Кога помошта се дели без повик, таква проверка нема.

Каде се вклопува ова

Прилеп не е сам. Општините низ Македонија лани поделиле над 4 милиони евра финансиска помош по 92 различни основи, покажува истражување на Центарот за граѓански комуникации. Поддршката за прваче е една од ретките ставки што ја има кај повеќето општини – но износот не е ист никаде и се движи од 2.000 до 8.000 денари.

Значи, првачето во една општина добива четири пати повеќе од првачето во друга, за иста ставка, во иста држава, во иста учебна година. Прилеп со 3.000 денари се наоѓа во долниот дел од тој распон.

Прашањето што овој повик го отвора

Ако поддршката за прваче е добра идеја – а тешко е да се аргументира дека не е – зошто нејзиниот износ зависи исклучиво од тоа во која општина живее детето?

Мерките од овој тип се носат од локалната самоуправа со сопствени средства, што е и причината за разликите. Но токму затоа тие не се демографска политика туку локална проценка – зависна од буџетот на општината и од волјата на онаа гарнитура што моментално седи во неа. Од Центарот за граѓански комуникации отворено го поставуваат и претходното прашање: дали општините воопшто имаат ингеренции за вакви исплати кога секоја применува свои правила, износи и категории.

Прилеп направи она што може да го направи една општина. Прашањето е зошто по толку години разговор за наталитет, поддршката за првото училишно утро сè уште зависи од тоа кој е градоначалник, а не од тоа колку години има детето.