Split nije pristanište ka Hvaru, Braču ili Korčuli. Split jeste priča. Balkan često tretira grad kao tranzitnu tačku pred ostrva - parking, feribot, gužva, zaminuvanje. To je najveća turistička greška koja se može napraviti. Split je jedno od retkih mesta u Evropi gde rimska palata živi kao kvart, ne kao muzej.

Imanje cara Dioklecijana, izgrađeno između 295. i 305. godine posle Hrista kao mesto za penzionersko povlačenje, danas je srce grada - sa 17 vekova mermera u kojem su se ugnezdile kafane, stanovi, pekare, butici, crkve i frizerski saloni. To je važno da se naglasi - ljudi ŽIVE u palati. Nije presečena za turiste, nije zaključana za konzervaciju, nije pretvorena u otvoren muzej sa biletom. Je živ grad, i ovo je razlog zašto UNESKO ne opisuje gradske zidine, već opisuje ceo centralni životni organizam.

Peristil - stari ceremonijalni dvor gde je car primao izaslanike - sada je terasa. Pije se kapučino u njegovoj senci, na istom kamenu na kojem je pre 1700 godina stajala imperijalna garda. Balkanac će se prepoznati u ovoj sceni - ne kao egzotika, već kao normalnost. Kod nas i crkvene avlije imaju stolove za domino. Istorija nije zatvorena pod staklo. Koristi se.

Na malenoj udaljenosti od Peristila je Katedrala Svetog Domnijusa - izgrađena povrh same Dioklecijanove grobnice. Ironija je velika. Isti car koji je proganjao hrišćane sada leži pod hrišćanskim oltarom. Kambanarija se može popeti (strmo penjanje, ne za one sa strahom od visine), ali pogled sa vrha otvara Dinaride sa jedne strane i Jadran sa druge.

Izlazak iz palate ne znači završetak doživljaja. Riva - obalski korzo - je glavna dnevna soba grada. Palme, terase, bele fasade, polako-burno tempo. Lokalci tu provode večeri sa čašom posipa (dalmatinsko belo vino) i razgovorom koji ne juri ka zaključku. To je ono „mediteransko" tempo o kojem Balkan često govori sa zavišću, iako i kod nas ima istih rituala - samo sa manjom marketinškom mašinerijom iza sebe.

Za jelo Split nudi tri nivoa: Fife je najbolji popularan rizik - jeftino, obilno, tradicionalno. Zoi, restoran kraj starih zidina palate, je elegantan i intiman. Dvor, kraj mora, poznat po ribi na žaru u bašti. Sva tri imaju zajedničko - surovo poštovanje svežine proizvoda. Ovde nema molekularne gastronomije ili francuskih sosova. Ima čista riba, maslinovo ulje, limun, biljke i sezonsko povrće.

Split ima i zeleno belo drugo - brdo Marjan, šumski park sa borovima i stazama koje se penju nad gradom. Deset minuta od centra, i ti si u tišini sa pogledom na ceo Split kao maketa u rukama deteta. Na stazama ka vrhu je Galerija Meštrović, posvećena Ivanu Meštroviću - najvećem hrvatskom skulptoru 20. veka. Zgrada je okružena baštama, otvorena ka moru, i njegove skulpture su u dijalogu sa pejzažom, ne u zatvoru.

Plaže - Bačvice je urbana i popularna, poznata po picigin, domaćoj igri u plitkoj vodi sa malim loptama i mnogo trčanja. Kašuni, južnije na zapad, je tiša i divlja - voda kao staklo, večer ružičasta i tamno-plava, i Joe's Beach Lounge sa jednim od najlepših dalmatinskih sunčanih zalazaka u regionu. Obe plaže su pešački dostupne iz centra, i zbog toga Split, za razliku od ostrva, ne traži vožnju ili feribot - sve je u jednom gradu.

Kako gledamo Split iz balkanske perspektive? To nije „Hrvatska za koju nemamo vizu" - to je parče doma koje se prodaje kao inostranstvo. Nekoliko sati autom od Tetova, Skoplja ili Bitole. Istorija koja nam je zajednička (Ilirija, Vizantija, Venecija, Austro-Ugarska), jezik koji se razume sa malim naporom, i hrana koja miriše na poznato. Turistički narativ grada je napisan za nemačke i skandinavske pijace, ali Split zaista radi kada ćeš ga posetiti bez vodiča, bez rasporeda, i sa spremnošću da sediš na istom stolu četiri sata.