Prema najnovijim evropskim podacima o kvalitetu vazduha, više od 90 odsto Evropljana udiše vazduh koji ne ispunjava standarde Svetske zdravstvene organizacije. Severoistočni italijanski grad Čele Mesapika je na vrhu crne liste, sa 117 mikrograma PM2.5 po kubnom metru. Torkijarolo je na 113. Limit EU je 25. Limit SZO je 5.

Makedonija? U crvenom. Među devet zemalja koje prekoračuju prag EU. Najviše u industrijskim područjima.

Brojke o smrtnosti govore same. Italija - 101 smrt na 100.000 stanovnika od dugoročne izloženosti PM2.5. Španija - 41. Francuska - 34. Nemačka - 37. Albanija, Bugarska, Grčka, Rumunija i Makedonija se grupišu u istom „prelazu" iza Italije.

To znači jedno: Balkan zajedno sa Južnom Italijom je „evropska plućna kriza". Zemlje sa najvećom smrtnošću od zagađenog vazduha su upravo one koje najmanje govore o tome u političkom diskursu.

Šta stvara ovu smrtonosnu supu? Sagorevanje biomase (grejanje na drva), izduvni gasovi vozila, rafinerije, cementare i sagorevanje fosilnih goriva. Zima radi protiv nas - niska temperaturna inverzija zadržava čestice iznad gradova.

Skoplje je svake zime u top 5 najzagađenijih gradova na svetu - od decembra do marta. Bitolj, Tetovo, Kičevo ga prate. Ali problem nije „zimski". On je celogodišnji. Samo što u toploj polovini godine živi ispod radara.

Zašto je u Italiji smrtnost tako visoka, a ipak nema političke reakcije? Isto pitanje važi i za nas. Zagađen vazduh ubija tiho - ne za jednu noć kao požar, ne na ulici kao saobraćajka. On ubija sa 10 godina raka pluća, sa 15 godina hroničnom opstruktivnom plućnom bolešću, sa 20 godina srčanim problemima.

To ne liči na krizu. To liči na „starost". Zato političari ne reaguju - jer niko ne može tvrditi da mu je deda umro „od vazduha".

A podaci kažu - umro je. Zajedno sa 100 drugih od 100.000.

Sred cele Evrope Balkan je u crvenom. Italija vodi statistike. A mi? Mi svake zime očekujemo da „priroda" sama raščisti problem - na južnom vetru ili na snegu. Kao da nismo zemlja sa budžetom za zaštitu životne sredine.

Pitanje je jednostavno. Koliko smrti treba da se desi u gradovima od Skoplja do Bitolja da se shvati da zagađen vazduh nije „zimsko pitanje" - nego stalan, kontinuiran i nerešen problem svih onih koji uzimaju pare da ga „rešavaju"?