Belgrad'ın notasının ardından Sırbistan seçimleri öncesi Hırvat gazeteciler hedefte: basın özgürlüğünde AB ve Balkanlar'daki 40 devlet arasında sonuncu olan bir ülke

Sırbistan Dışişleri Bakanlığı'nın Hırvatistan'a gönderdiği protesto notası yatışmıyor, tam tersine. Şimdi odakta seçimleri izleyecek Hırvat gazeteciler var. Sırp medyasının aktardığına göre notanın gerekçesi "Sırbistan'daki seçim sürecine en kaba müdahale ve ülkedeki iç siyasi durum hakkında giderek sıklaşan taraflı habercilik". İnsan diline çevirirsek: Belgrad, Hırvat gazetecilerin yazdıklarını beğenmiyor.

Zamanlama tesadüf değil. Sırbistan gelecek hafta sonu sandığa gidiyor ve başka bir ülkenin yazıları yüzünden gönderilen diplomatik nota, Hırvat medyasından çok Belgrad'daki gerginliği anlatıyor. Hırvat hükümeti editörlere yarın ne yayımlayacaklarını emredemez - ve bunu Belgrad'da çok iyi biliyorlar. Peki nota aslında kime yönelik?

Seçimlere kim müdahale ediyor?

Hırvat iletişim uzmanı Maro Alavanja, katıldığı bir Hırvat televizyon programında Aleksandar Vučić'in "kesinlikle kontrolü kaybettiğini" düşünüyor ve hamleyi Viktor Orbán'ın Macaristan seçimleri öncesindeki tavrına benzetiyor. Açıklaması daha gerçekçi: Sırbistan'dan pek çok kişi Hırvatistan'da çalışıyor ve okuyor, Hırvat medyasını takip ediyor. Ona göre meselenin özü de bu - korku Zagreb'den değil, Sırp seçmenlerin öğrenebileceklerinden.

Alavanja, Belgrad'ın kasten bulanıklaştırdığı bir sınırı da çiziyor. Seçimlere müdahale, diyor, medyada gizli reklam ve finansman ya da iktidara yakın genel yayın yönetmenlerinin atanmasıdır. Eleştirel habercilik müdahale değil, gazeteciliktir. Sırp medyasının büyük kısmını iktidardaki SNS'nin ilan panosu olarak tanımlıyor ve seçimlerden önce az sayıdaki eleştirel sesin yeni sahipler ve editörler aldığını, hicivci Zoran Kesić'in programının da sona erdiğini hatırlatıyor.

Belgrad'ın sustuğu rakamlar

Sınır Tanımayan Gazeteciler'in 2026 basın özgürlüğü endeksinde Sırbistan, 180 ülke ve bölge arasında 104. sırada - örgütün AB-Balkanlar bölgesine dahil ettiği 40 ülke arasında sonuncu. Aynı örgüt ağustosta sürgünde çalışan birkaç Sırp gazeteci için uyarıda bulundu. Avrupa Gazeteciler Federasyonu ise temmuzda, 2025 başından bu yana gazetecilere yönelik en az 38 belgelenmiş polis saldırısı saydı; ölüm ve cinsel şiddet tehditleri gazetecilerin ailelerini de hedef alıyor.

Evde böyle bir bilanço varken Zagreb'e gönderilen nota, yüzünün suçunu aynaya atmaya benziyor. Vučić doksanların sonunda Slobodan Milošević hükümetinde enformasyon bakanıydı, yani medyanın nasıl hizaya getirildiğini çok iyi biliyor. Fark şu ki Hırvat editörler ona hesap vermiyor.

Asıl hedef gazeteciler

Hırvat Gazeteciler Derneği, notanın endişe verici bir yıldırma girişimi olduğunu ve seçimleri Sırbistan'dan izleyecek Hırvat gazetecilere yönelik baskıların başlangıcı olabileceğini söyledi. Alavanja sınırda taciz ve uzun beklemeler bekliyor, ama büyük bir tırmanma beklemiyor, çünkü ona göre Vučić, Avrupa seçimleri dikkatle izlerken onunla açık bir sorun istemiyor.

Şema tanıdık. Vučić bu yıl Hırvatistan, Arnavutluk ve Kosova'nın Sırbistan'a saldırmak için fırsat kolladığını iddia etmişti. Şimdi düşman yazı yazıyor. Seçmene her gün tehlikenin sınırın ötesinde olduğu anlatılınca maaşlar, yolsuzluk ve oyların dürüstçe sayılması listenin en altına düşüyor. Bunun bu kez de işe yarayıp yaramayacağını hafta sonu gösterecek - Alavanja ise sonucun başa baş çıkması halinde sivil kargaşanın bile dışlanamayacağı uyarısında bulunuyor.