По нотата од Белград, хрватските новинари се на мета пред изборите во Србија: земја последна меѓу 40 држави од ЕУ и Балканот по слобода на медиумите

Протестната нота што Министерството за надворешни работи на Србија ѝ ја упати на Хрватска не се смирува, напротив. Сега во фокусот се хрватските новинари што треба да известуваат за изборите. Причината за нотата, како што пренесуваат српските медиуми, е „најгрубото мешање во изборниот процес во Србија, како и сè почестото необјективно известување за внатрешните политички прилики“ во земјата. Преведено на човечки јазик: на Белград не му се допаѓа што пишуваат хрватските новинари.

Тајмингот не е случаен. Србија излегува на избори следниот викенд, а дипломатска нота поради туѓи текстови повеќе кажува за нервозата во Белград отколку за хрватските медиуми. Хрватската влада не може да им нареди на уредниците што ќе објават утре – и во Белград тоа многу добро го знаат. Па на кого всушност му е наменета нотата?

Кој се меша во изборите?

Хрватскиот комуниколог Маро Алавања, гостувајќи на хрватска телевизија, смета дека Александар Вучиќ „дефинитивно ја изгубил контролата“ и потегот го споредува со однесувањето на Виктор Орбан пред изборите во Унгарија. Неговото објаснување е поземно: многу луѓе од Србија работат и студираат во Хрватска и ги следат хрватските медиуми. Токму тука, според него, е суштината – стравот не е од Загреб, туку од она што српските гласачи би можеле да го дознаат.

Алавања повлекува и граница што Белград намерно ја заматува. Мешање во избори, вели тој, е прикриено рекламирање и финансирање во медиумите или поставување главни уредници блиски до власта. Критичкото известување не е мешање, туку новинарство. Најголемиот дел од српските медиуми ги опишува како огласна табла на владејачката СНС и потсетува дека ретките критички гласови пред изборите добија други сопственици и уредници, а заврши и емисијата на сатиричарот Зоран Кесиќ.

Бројките што Белград ги премолчува

На индексот за слобода на медиумите на Репортери без граници за 2026 година, Србија е на 104-то место од 180 земји и територии – последна меѓу 40-те земји што организацијата ги вбројува во регионот на ЕУ и Балканот. Истата организација во август предупреди за неколку новинари од Србија кои работат од егзил. Европската федерација на новинари во јули изброи најмалку 38 документирани полициски напади врз новинари од почетокот на 2025 година, со закани со смрт и со сексуално насилство што ги погодуваат и нивните семејства.

Со таков биланс дома, нотата до Загреб личи на обвинување на огледалото за лицето. Вучиќ кон крајот на деведесеттите беше министер за информирање во владата на Слободан Милошевиќ, па одлично знае како се дисциплинираат медиуми. Разликата е што хрватските уредници не одговараат пред него.

Новинарите се вистинската мета

Хрватското новинарско друштво предупреди дека нотата е алармантен обид за заплашување и дека може да биде вовед во притисоци врз хрватските новинари кои ќе известуваат за изборите од Србија. Алавања очекува малтретирање и подолго задржување на граница, но не и голема ескалација, затоа што Вучиќ, како што вели, не сака отворен проблем со Европа додека таа внимателно ги следи изборите.

Шемата е позната. Годинава Вучиќ тврдеше дека Хрватска, Албанија и Косово само чекаат прилика да ја нападнат Србија. Сега непријателот пишува текстови. Кога на гласачот секој ден му се објаснува дека опасноста е преку граница, платата, корупцијата и чесното броење на гласовите паѓаат на дното од листата. Дали тоа ќе помине и овој пат, ќе покаже викендот – а Алавања предупредува дека при тесен резултат не се исклучени ни граѓански немири.