Slovenya bugün dört referanduma gidiyor, Sloven pasaportu olmayan Makedonlar ise yerel seçimlerde oy kullanma hakkını çoktan kaybetti

Yaklaşık 1,7 milyon Sloven seçmen bugün aynı anda dört referandum için sandık başına gidiyor. Bunlardan yalnızca biri bağlayıcı. Diğer üçü istişari: hükümet ve parlamento sonuca uymak zorunda değil, yeter sayı yok ve geçerli oyların basit çoğunluğu karar veriyor. Başka bir deyişle, iktidarın kendi kendine sipariş ettiği üç siyasi barometre.

Makedonları ilgilendiren soru

Dördüncü soru hukuken en tuhaf olanı - ve Makedon okur için en ilginç olanı. Slovenya'da daimi oturumu olan üçüncü ülke vatandaşlarının, 2002'den beri sahip oldukları yerel seçimlerde oy kullanma hakkını kaybetmesine yol açan yerel seçim yasası değişikliğiyle ilgili. Uygulamada bu, ağırlıklı olarak Bosna-Hersek, Sırbistan, Karadağ ve Makedonya vatandaşları anlamına geliyor.

Tuhaf olan, yasanın zaten kabul edilmiş olması ve 2 Eylül'den beri yürürlükte bulunması. Muhalefet, zaten karara bağlanmış bir konuda istişari referandumun anayasaya aykırı olduğunu savunuyor, çünkü yasa böyle bir referanduma parlamentonun nihai kararından sonra değil, önce izin veriyor. Anayasa Mahkemesi muhalefetin geçici durdurma talebini reddetti; böylece kasımdaki yerel seçimlerde yaklaşık 104.000 üçüncü ülke vatandaşı oy kullanamayacak.

Rakamlar dramayı göreceli hale getiriyor. 2022'de bu tür seçmenlerden 7.354'ü oy kullandı - tüm oyların yüzde birinden az (yüzde 0,84). İktidardaki SDS'nin milletvekili Andrej Kosi, gerekçe olarak 2002'den bu yana artan yabancı sayısını ve sahte ikametgah kayıtları sorununu gösteriyor. Başbakan Janez Janşa, vatandaş olmayan ve geçici olarak bir iş yapmak için gelmiş birinin belediye siyasetini kimin yöneteceğine karar vermemesinin "tamamen normal" olduğunu söylüyor.

Ne var ki yasa geçici işçileri değil, daimi oturumu olan insanları vuruyor. Yıllardır bir belediyede yaşayan biri gerçekten "geçici" mi?

Tek bağlayıcı olan: "siyasi polise karşı"

Yasama referandumu, 26 Mayıs'ta kabul edilen meclis soruşturması yasasındaki değişikliklerle ilgili. Muhalefetin desteklediği sivil dernekler 40.000 imza topladı. Değişikliklerin vatandaşların hukuki korumasını kaldırdığını ve politikacılara başkalarının mahremiyetini kurcalamak için fazla güç verdiğini savunuyorlar. Kampanyalarını "siyasi polise karşı" sloganıyla yürütüyorlar.

Janşa, soruşturma komisyonlarının yalnızca siyasi görevlileri soruşturduğunu söylüyor: "Bu, SMS mesajlarını kurcalayacak bir organ değil, çünkü isteseler bile teknik imkanları yok." İki eski cumhurbaşkanı, Danilo Türk ve Milan Kuçan da yasaya karşı olduklarını açıkladı.

Yasanın düşmesi için iki koşulun yerine gelmesi gerekiyor: sandığa gidenlerin çoğunluğu karşı oy vermeli ve "hayır" oyları ülkedeki tüm seçmenlerin en az yüzde 20'sine - yaklaşık 340.000 kişiye - ulaşmalı. Mediana anketi yasaya yüzde 36,9 destek, yüzde 28,8 karşıtlık gösteriyor; yüzde 27,5 ise hala kararsız. İlgi büyük: üç günlük erken oylamada 75.401 seçmen, yani kayıtlı seçmenlerin yüzde 4,44'ü oy kullandı - yardımlı gönüllü yaşamı sonlandırma referandumundakinin iki katından fazla.

Televizyon ve sosyal yardım

İkinci soru, RTV Slovenya için zorunlu ücretin kaldırılıp kaldırılmayacağı. Janşa, şu anda kanalı izlemeyenlerin de bu ücreti ödediğini savunuyor ve kanalı "aşırı sol siyasi seçeneğin borazanı" olarak nitelendiriyor. Gazeteciler sendikası ise meselenin 14 euro değil, "gelecekte ne izleyeceğinize, ne dinleyeceğinize, ne okuyacağınıza kimin karar vereceği" olduğunu söylüyor. Anket kaldırılmadan yana: yüzde 52 evet, yüzde 37,1 hayır.

Üçüncü soru, çalışabilir durumdakilere verilen sosyal yardımın kamu yararına çalışma şartına bağlanıp bağlanmayacağı. Temmuzda 68.382 kişi sosyal yardım aldı. NSi'den Aleksander Reberşek bunu, sağlıklı bir insanın sosyal yardıma değil işe ihtiyacı olduğu cümlesiyle özetliyor. Sosyal hizmet uzmanı Vesna Leskoşek soruyu "baştan çıkarıcı ve manipülatif" olarak nitelendiriyor. Sonuç neredeyse kesin - ankete katılanların yüzde 70'i destekliyor.

Janşa için ilk gerçek sınav

Bugünkü oylama, alışılmadık bir şekilde kurulan hükümet için ilk büyük sınav. Mart ayındaki parlamento seçimlerinde en çok oyu dönemin başbakanı Robert Golob'un Özgürlük Hareketi aldı (yüzde 28,66), SDS ise yüzde 27,88 ile hemen arkasındaydı. Yine de hükümeti Janşa kurdu. Golob seçmenleri dört sorunun hepsinde "hayır" oyu vermeye çağırdı, koalisyon ise "evet" çağrısı yapıyor.

Sloven vatandaşlığı olmayan Makedonlar, her halükarda kasımdaki yerel seçimlerde sadece seyirci olacak. Onlar hakkındaki karar zaten verildi - bugünkü oylama yalnızca kaç Slovenin bu kararın arkasında durduğunu gösterecek.