Pas notës nga Beogradi, gazetarët kroatë në shënjestër para zgjedhjeve në Serbi: vendi i fundit ndër 40 shtete të BE-së dhe Ballkanit për lirinë e medias

Nota proteste që Ministria e Punëve të Jashtme e Serbisë i dërgoi Kroacisë nuk po qetësohet, përkundrazi. Tani në fokus janë gazetarët kroatë që duhet të raportojnë për zgjedhjet. Arsyeja e notës, siç përcjellin mediat serbe, është „ndërhyrja më e vrazhdë në procesin zgjedhor në Serbi, si dhe raportimi gjithnjë e më i shpeshtë jo objektiv për rrethanat politike të brendshme“ në vend. E përkthyer në gjuhë njerëzore: Beogradit nuk i pëlqen çfarë shkruajnë gazetarët kroatë.

Koha nuk është e rastësishme. Serbia del në zgjedhje fundjavën e ardhshme, ndërsa një notë diplomatike për shkak të artikujve të huaj tregon më shumë për nervozizmin në Beograd se sa për mediat kroate. Qeveria kroate nuk mund t'u urdhërojë redaktorëve çfarë do të publikojnë nesër - dhe në Beograd këtë e dinë shumë mirë. Atëherë kujt i është dedikuar në të vërtetë nota?

Kush ndërhyn në zgjedhje?

Komunikologu kroat Maro Alavanja, i ftuar në një televizion kroat, mendon se Aleksandar Vučić „përfundimisht e ka humbur kontrollin“ dhe veprimin e krahason me sjelljen e Viktor Orbánit para zgjedhjeve në Hungari. Shpjegimi i tij është më tokësor: shumë njerëz nga Serbia punojnë dhe studiojnë në Kroaci dhe i ndjekin mediat kroate. Pikërisht këtu, sipas tij, është thelbi - frika nuk është nga Zagrebi, por nga ajo që votuesit serbë mund ta mësojnë.

Alavanja heq edhe një kufi që Beogradi qëllimisht e mjegullon. Ndërhyrje në zgjedhje, thotë ai, është reklamimi dhe financimi i fshehtë në media ose vendosja e kryeredaktorëve të afërt me pushtetin. Raportimi kritik nuk është ndërhyrje, por gazetari. Pjesën më të madhe të mediave serbe i përshkruan si tabelë shpalljesh të SNS-së në pushtet dhe kujton se zërat e rrallë kritikë para zgjedhjeve morën pronarë dhe redaktorë të tjerë, ndërsa përfundoi edhe emisioni i satiristit Zoran Kesić.

Shifrat që Beogradi i hesht

Në indeksin e lirisë së medias të Reporterëve pa Kufij për vitin 2026, Serbia është në vendin e 104 nga 180 vende dhe territore - e fundit ndër 40 vendet që organizata i numëron në rajonin e BE-së dhe Ballkanit. E njëjta organizatë në gusht paralajmëroi për disa gazetarë nga Serbia që punojnë nga mërgimi. Federata Evropiane e Gazetarëve në korrik numëroi të paktën 38 sulme të dokumentuara policore ndaj gazetarëve që nga fillimi i vitit 2025, me kërcënime me vdekje dhe me dhunë seksuale që prekin edhe familjet e tyre.

Me një bilanc të tillë në shtëpi, nota për Zagrebin ngjan me fajësimin e pasqyrës për fytyrën. Vučić në fund të viteve nëntëdhjetë ishte ministër i informimit në qeverinë e Slobodan Miloševićit, kështu që e di shumë mirë si disiplinohen mediat. Dallimi është se redaktorët kroatë nuk i japin llogari atij.

Gazetarët janë shënjestra e vërtetë

Shoqata Kroate e Gazetarëve paralajmëroi se nota është përpjekje alarmante për frikësim dhe se mund të jetë hyrje në presione ndaj gazetarëve kroatë që do të raportojnë për zgjedhjet nga Serbia. Alavanja pret maltretim dhe mbajtje më të gjatë në kufi, por jo përshkallëzim të madh, sepse Vučić, siç thotë, nuk dëshiron problem të hapur me Evropën ndërsa ajo i ndjek me vëmendje zgjedhjet.

Skema është e njohur. Këtë vit Vučić pohonte se Kroacia, Shqipëria dhe Kosova vetëm presin rastin ta sulmojnë Serbinë. Tani armiku shkruan artikuj. Kur votuesit i shpjegohet çdo ditë se rreziku është përtej kufirit, paga, korrupsioni dhe numërimi i ndershëm i votave bien në fund të listës. Nëse kjo do të kalojë edhe këtë herë, do ta tregojë fundjava - ndërsa Alavanja paralajmëron se në rast rezultati të ngushtë nuk përjashtohen as trazirat qytetare.