Ratko Mladiç, müebbet cezasını çektiği Lahey'deki tutukevinde 27 Ağustos'ta öldü. Uluslararası Ceza Mahkemeleri Mekanizması'nın 2021 tarihli kesinleşmiş kararı onu Srebrenitsa'da soykırımdan, insanlığa karşı suçlardan ve savaş hukuku ile teamüllerinin ihlalinden suçlu buldu. Bu tartışmalı bir tez ya da birinin görüşü değil. İstinafta onanmış bir hükümdür.

Bunun hemen ardından Sırbistan Adalet Bakanı Nenad Vuyiç, Mladiç'in en yüksek devlet törenleriyle defnedileceğini duyurdu. Ailevi bir törenle değil. Sessizce değil. Bir devletin en çok hak eden vatandaşlarına verdiği törenlerle.

Devlet taraf seçtiğinde

"Yarın sabah gelin derlerse, Lahey'de olup General Mladiç'in cenazesini teslim almaya hazırız," dedi Vuyiç bir Banya Luka televizyonuna. Kelimeye dikkat edin: general. Hükümlü savaş suçlusu değil, general.

Avukat ve savaş suçları hukuk uzmanı Mihailo Pavloviç, Sırbistan'ın bu tür hamlelerle "Srebrenitsa'da işlenen soykırımdaki rolünü çimentolamak" istediğini söylüyor. Uluslararası Adalet Divanı'nın Sırbistan'ın soykırımı işlemediğine ve suç ortağı olmadığına, ama aynı zamanda onu engellemediğine hükmettiğini hatırlatıyor. "İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'da işlenmiş mümkün olan en ağır suçta yine de bir rol üstlenmek için elimizden geleni yaptığımız izleniminden kurtulmak zor," diyor Pavloviç.

Sırbistan Yakın Tarih Enstitüsü kıdemli bilimsel araştırmacısı Olga Manoyloviç Pintar bir adım daha ileri gidiyor. Ona göre bakanın açıklaması, yıllardır kararları görmezden gelmeye, hükümlüleri yüceltmeye ve soykırımı inkâr etmeye dayanan bir politikanın mantıksal devamı. "Hepimiz biliyoruz ki yalanlar üzerine, hele böylesi canavarca yalanlar üzerine, ne toplumsal değerler ne de hukuklu ve hesap veren bir devlet inşa edilebilir," diyor.

Brüksel tepki verdi, Belgrat geri adım atmadı

Avrupa Komisyonu, savaş suçlularının yüceltilmesinin "en temel Avrupa değerleriyle çeliştiğini ve buna ne AB'de ne de aday ülkelerde yer olmadığını" açıkladı. Balkanlarda herkesin tanıdığı bir ifade: tonu sert, sonucu bağlayıcı olmayan.

Cumhurbaşkanı Aleksandar Vuçiç bakanından daha ölçülüydü, ama askeri tören duyurusundan da uzak durmadı. Bunun yerine, kendisine göre "Mladiç'in parmaklıklar ardında ölmesini" isteyen Lahey'i kınadı. İçişleri Bakanı İvitsa Daçiç Instagram'da, mahkemenin Mladiç'in son günlerini Sırbistan'da geçirmesini reddettiği için "medeniyet karşıtı bir yüz" gösterdiğini yazdı. Ölen adam kurban, onu soykırımdan mahkûm eden mahkeme ise suçlu haline geldi.

Kimsenin tartışmadığı rakamlar

Mladiç, 15 yıl saklandıktan sonra 2011'de Sırbistan'da yakalandı. Yargılama 2012'de başladı ve ilk derece kararı yaklaşık 10.000 delil ile 591 tanığın ifadesi temelinde verildi. İstinaf dairesi kararı 2021'de onadı. Bunun siyasi bir dava olduğunu savunmak isteyen, önce o on bin delille ne yaptığını açıklamalı.

Sırbistan'da muhalefet bölünmüş durumda. Özgürlük ve Adalet Partisi, "suç işlemiş hiç kimse gelecek nesillere örnek olamaz" dedi. Diğer yandan Sırbistan Yeni Demokratik Partisi başkanı Miloş Yovanoviç, Mladiç'in Sırp halkının özgürlük mücadelesine önderlik ettiğini söyledi. "Biz - Halkın Gücü" hareketi onu kahraman ilan etti.

Bütün bunlardan geriye ne kalıyor

Pavloviç, Sırbistan aleyhine dava için sağlam bir temel bulunmadığını, ancak kurban ailelerinin savaş suçlusunu yücelten eylemler nedeniyle - yaşam hakkının ve ayrımcılık yasağının ihlali gerekçesiyle - dava açabileceğini düşünüyor. İzlenimi, bunun şu an Belgrat için pek bir anlam taşımadığı yönünde.

Neredeyse her ülkenin doksanlarla kapanmamış hesabı olduğu bir bölge için bu, Sırbistan'ın iç meselesi değil. Devlet törenli bir cenaze, ölen bir adam için yapılan ayin değil - yaşayanlara neyin kutlanmasına izin verildiğini söyleyen bir mesajdır. Geriye kalan soru şu: Brüksel'de biri bu mesajı bir basın açıklamasından öteye taşıyacak mı?