Varşova'da Anayasa Mahkemesi önünde zincir kesildi, cumhurbaşkanı uçağı geri çevirdi: Polonya iki hukuki gerçeklikte yaşıyor

Varşova'da yargıyı kimin kontrol ettiği tartışması çilingir aletlerine kadar vardı. Görevden uzaklaştırılan Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Święczkowski girişe geldi ve kilitli kapıları açmak için toplananlardan levye istedi, kalabalıktan bir adam da çitin zincirini kesti. Święczkowski ardından polis kimliğiyle çalışma odalarına girmeye çalıştı.

Her şey, yargıç Anna Korwin-Piotrowska'nın kıdemine dayanarak Święczkowski ve yardımcısı Bartłomiej Sochański'yi bir ay görevden uzaklaştırdığını açıklamasıyla başladı. Bu, mahkemenin resmî sitesinde yayımlandı. Aynı anda mahkemenin X hesabında, sitenin yasadışı olarak ele geçirildiğini, yönetimin yerinde kaldığını ve bu yargıcın böyle bir statüsü olmadığını söyleyen bir paylaşım çıktı. Mahkeme kendi kanallarında kendini yalanladı.

Sonra sokak geldi. Binanın önünde göstericiler ve Hukuk ve Adalet Partisi lideri Jarosław Kaczyński'nin başını çektiği muhalefet siyasetçileri toplandı, polis de yargıcın olası tehlike değerlendirmesi nedeniyle çağırmasının ardından güç konuşlandırdı. İtişme yaşandı, polislere cisimler atıldı, koruma çitinin üzerinden atlayan üç kişi gözaltına alındı. Polis, görevlilerinin avluyu ve dış alanı koruduğunu, binanın içine girmediğini açıkladı. Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Senegal'e resmî gezisini uçuş ortasında yarıda kesip ülkeye döndü, Adalet Bakanı ve Başsavcı Waldemar Żurek ise cezai sorumluluğa dair kapsamlı dosyalara dayanarak görevden uzaklaştırılan ikilinin dokunulmazlığının kaldırılmasını istedi.

Burada kim haklı? Kime sorduğunuza bağlı, çünkü Polonya iki paralel hukuki gerçeklikte yaşıyor. Święczkowski, eski muhafazakâr iktidarın uzun süreli kadrosu. Korwin-Piotrowska, Başbakan Donald Tusk'ın yeni parlamentosunun seçtiği yargıçlar arasında, ama Nawrocki ve mahkemenin eski yönetimi onların yeminini almayı reddediyor ve heyetlerde çalışmalarına izin vermiyor.

Bir mahkeme için neden zincirler kırılıyor? Çünkü 2015'ten 2023'e kadar Anayasa Mahkemesi aşırı sağcı Hukuk ve Adalet Partisi'ne iktidar kaldıracı olarak hizmet etti. Sadık yargıçlar aracılığıyla, kürtaj hakkının ciddi şekilde kısıtlanmasından iç yasaları Avrupa hukukunun üzerine koyan kararlara kadar devletin yönünü değiştiren kararlar alındı. Bu yüzden Avrupa Komisyonu yıllarca Polonya'ya Birlik bütçesinden milyarlarca euroluk ödemeyi tuttu.

Tusk hukukun üstünlüğünü geri getirme ve Brüksel'den gelen parayı serbest bırakma sözüyle geldi, ama neredeyse her hükümet tasarısının Anayasa Mahkemesi'ne takılabileceği bir durumla karşılaştı. Bu yüzden çoğunluk yeni yargıçlar atamaya ve eski kadroları çıkarmaya çalışıyor, diğer taraf ise bunun kurallara aykırı olduğunu söylüyor. İki taraf da yasayı savunduğunu iddia ediyor, anlaşmazlığı çözmesi gereken mahkeme ise şimdi anlaşmazlığın kendisi.

Balkan adayları yıllardır Brüksel'den bağımsız yargı dersleri dinliyor, burası ise 2004'ten beri Birlik üyesi. Her yeni iktidarın fethetmek zorunda olduğu bir mahkeme ne işe yarar - kapısı için çoktan levye istenirken?