Ratko Mladiç, 84 yaşında, Lahey'de Birleşmiş Milletler tutukevinde öldü. Hükümlü bir adam olarak öldü - soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş hukuku ile teamüllerinin ihlalinden ömür boyu hapis cezası. Bu kimsenin yorumu değil. Haziran 2021'de istinafta onanmış, kesinleşmiş bir hüküm.

Yine de haberden yalnızca birkaç saat sonra bölge, otuz yıldır bölündüğü aynı hatlar boyunca yeniden bölündü. Kimileri "general öldü" diye yazıyor. Kimileri "soykırım hükümlüsü öldü" diye. Aynı adam, tümüyle farklı iki cümle - ve aralarındaki farkta Balkanların kapatamadığı her şey duruyor.

Bir rakam değil, sekiz bin isim

Sırp Cumhuriyeti Ordusu Genelkurmayı'nın komutanı olarak Mladiç, temmuz 1995'te Srebrenitsa'yı ele geçiren güçleri yönetti. Şehrin düşüşünün ardından 8.000'den fazla kişi, çoğunlukla Boşnak erkekler ve çocuklar, toplu olarak infaz edildi. Uluslararası mahkemeler bunu soykırım olarak nitelendirdi - bir iddia olarak değil, hükümde tespit edilmiş bir gerçek olarak.

Srebrenitsa Anma Merkezi'nin direktörü Emir Suljagiç, eklemeye ihtiyaç duymayan bir cümleyle karşılık verdi. "Ölüme gönderdiği insanlar yaşlanma şansı bulamadı. Onun ölümüyle ilgili benim için anlamı olan tek gerçek bu," dedi.

Hiçbir cenaze bir hükmü silmez

Mladiç, on altı yıl firarda kaldıktan sonra 26 mayıs 2011'de Sırbistan'da yakalandı. Beş gün sonra Lahey'e nakledildi. 2017'de ilk derecede ömür boyu hapis aldı, 2021'de istinaf dairesi kararı onadı. Ömür boyu cezanın on beş yıldan biraz fazlasını yattı.

Son aylarını ağır sağlık sorunlarıyla geçirdi. Savunması ve ailesi insani gerekçelerle erken tahliye talep etti. Uluslararası Artık Mekanizma'nın başkanı Graciela Gatti Santana talebi reddetti - yakın ölüm beklentisinin tek başına otomatik bir tahliye gerekçesi oluşturmadığı gerekçesiyle. Mekanizma daha sonra Mladiç'in Lahey'de hastanede yatarken öldüğünü ve Hollanda makamlarının kendi mevzuatlarında öngörülen standart prosedürleri başlattığını doğruladı.

Sırbistan Adalet Bakanlığı, cenazenin Sırbistan'a nakledilmesini organize edeceğini şimdiden duyurdu.

Haberden daha çok şey söyleyen tepki

Sırp medya alanının bazı kesimlerinde ardından gelen şey bir ölüm ilanı değil, bir kampanyaydı. Bir Belgrad tabloidinin genel yayın yönetmeni canlı yayında, asıl haberin Mladiç'in ölmesi değil, terör örgütü diye nitelediği "Lahey Mahkemesi'nde öldürülmesi" olduğunu söyledi. Böylece hükmü veren mahkeme, tek hamlede, mahkûm ettiği adamın ölümünden sorumlu ilan edildi.

Bu neden Üsküp'teki bir okur için önemli? Çünkü retorik sınırda durmuyor. Bölge yıllardır, savaş suçlarına ilişkin kesinleşmiş hükümlerin bir gerçek olarak değil, siyasi aidiyet meselesi olarak ele alınışını izliyor. Suçları tespit eden mahkeme düşmana, hükümlü ise kurbana dönüştüğünde, bundan sonra hiçbir hükmün ağırlığı kalmaz.

Geriye ne kaldı

Srebrenitsa'dan otuz bir yıl sonra, 1.000'den fazla insanın kalıntıları hâlâ bulunamadı. Bu yıl temmuzda Potoçari'de yeni kimliği tespit edilen on kurban daha defnedildi. Bu, bir adamın ölüm haberinin nasıl yazılacağına bağlı olmayan tek kısım - arama, başlıklardan bağımsız olarak sürüyor.

Mladiç cezaevinde öldü; bu da mahkemenin, tarihin nadiren sürdürdüğü şeyi sürdürdüğü anlamına geliyor - hükmü sonuna kadar götürdü. Geriye kalan soru onunla ilgili değil. Soru şu: bölge, kesinleşmiş bir hükmün bir görüş değil bir gerçek olduğunda hiç anlaşacak mı?