Светот веќе ја плаќа цената на војната со Иран, а најстрашното е што економските последици можеби допрва доаѓаат. Додека милијарди луѓе се соочуваат со поскапа храна, транспорт, енергија и основни производи, повторно се зборува за нови воени напади кои би можеле да предизвикаат уште поголем економски потрес.

Цената на суровата нафта веќе надминува 110 долари за барел. На 23 октомври 2026 година, нафтата од типот „брент“ се движи над 114 долари, што претставува речиси двојно зголемување во споредба со пониските цени пред војната со Иран.

Но вистинската цена на оваа војна не се гледа само на светските берзи. Таа се гледа во секоја продавница, во секоја фабрика, во секое домаќинство и во секој државен буџет.

Нафтата не е само гориво. Таа е дел од цената на речиси секој производ што го користиме.

Кога поскапува нафтата, поскапува транспортот. Кога поскапува транспортот, поскапуваат суровините. Кога поскапуваат суровините и енергијата, производителите ги пресметуваат дополнителните трошоци во крајната цена на производите.

Така започнува синџир на поскапувања што го чувствуваат сите, без разлика дали живеат во Македонија, Германија, Кина или во Соединетите Американски Држави.

Во одредени земји и кај одредени категории горива, поскапувањата за крајните потрошувачи достигнуваат и околу 70%. Кај дел од производите, дополнителните трошоци за производство, амбалажа, транспорт и дистрибуција доведуваат до драматични зголемувања на цените.

Државите трошат огромни средства за граѓаните да не ја почувствуваат целосната тежина на енергетската криза.

Владите интервенираат со субвенции, намалување даноци, ограничување на цени и користење стратешки резерви. На глобално ниво, овие мерки создаваат огромни фискални трошоци и притисок врз јавните финансии.

Секое евро потрошено за ублажување на енергетскиот шок е евро што мора да се обезбеди од буџетот, од ново задолжување или преку прераспределба на средствата предвидени за други потреби.

Тоа значи дека здравството, образованието, инфраструктурата, социјалната заштита и економскиот развој можат да останат со помалку средства.

И додека државите се обидуваат да ја контролираат цената на горивата, производителите продолжуваат да ги пренесуваат своите зголемени трошоци врз граѓаните.

Затоа официјалната инфлација не секогаш ја отсликува тежината што ја чувствува едно семејство. Домаќинство кое најголем дел од приходите го троши на храна, греење, електрична енергија и транспорт може да почувствува многу поголемо поскапување од просечната стапка на инфлација.

За дел од семејствата, збирното зголемување на трошоците за живот во изминатите години може да биде драматично. Но тоа не значи дека трошоците за живот во сите држави официјално се зголемени за 60%.

Во момент кога светската економија сè уште ги чувствува последиците од досегашните воени дејствија, се појавуваат информации за подготовки и разгледување нови воени операции против Иран.

Енергетските пазари веќе реагираат на стравот од нова ескалација. Секој напад врз нафтена инфраструктура, секое загрозување на танкерскиот сообраќај и секое ново нарушување на снабдувањето може дополнително да ја зголеми цената на енергијата.

Ако конфликтот повторно се прошири, последиците нема да бидат ограничени само на Блискиот Исток.

Најранливите држави, особено оние што зависат од увоз на енергенси и веќе имаат висок јавен долг, би можеле да се соочат со сериозни финансиски кризи, нови задолжувања, пад на производството, невработеност, па дури и ризик од државна несолвентност.

Додека воените и политичките центри одлучуваат за нови напади, обичните граѓани се прашуваат како ќе ги платат сметките, како ќе обезбедат храна и колку уште ќе поскапи животот.

Светската економија не може бесконечно да ги апсорбира последиците од воените конфликти. Особено не кога една криза се надоврзува на друга, а државите ги трошат своите финансиски резерви за да спречат социјални и економски потреси.

Војната со Иран одамна не е само регионален воен конфликт. Таа стана глобален економски проблем.

И ако следува нова, уште поголема ескалација, прашањето повеќе нема да биде само колку ќе чини барел нафта.

Прашањето ќе биде колку држави, компании и семејства ќе можат да ја издржат следната сметка од војната.