Влезот на Lidl во Македонија, најавен за околу крајот на годината, обично се раскажува како приказна за пониски цени и поголем избор за потрошувачите. Но зад полиците се крие потивко и поважно прашање: дали домашното производство е спремно да седне на истата полица покрај увозното, по истите стандарди?

Затоа влезот на германскиот трговски синџир не е само отворање на нови маркети – тоа е тест за македонското производство. Големите синџири не купуваат на приказни и добра волја; тие бараат сертификати, континуитет во снабдувањето, количини и квалитет што не осцилира од сезона до сезона. Токму таму македонскиот земјоделец и производител ќе се соочи со огледало какво досега ретко му го држеле.

Веќе има знаци дека вратата не е само за влез на странска стока. Со поддршка на програми од Германија и Швајцарија, дел од македонското овошје и зеленчук веќе наоѓа пат кон извоз – спомнува се бројка од околу 5 милиони евра – под услов производите да бидат соодветно сертифицирани. Струмица се јавува како можно симболично место за таа шанса на локалните земјоделци.

Но тука е и стапицата што секој на Балканот ја препознава. Стандардите и сертификатите вредат само ако навистина се спроведуваат, а не ако останат на хартија. Ако контролата биде „само формална“, како што често знае да биде, тогаш целата приказна за квалитет се претвора во уште еден пропуштен воз – додека полиците ги полнат туѓи производи, а домашните остануваат надвор поради недостиг на документ, не поради недостиг на квалитет.

Значи, вистинското прашање не е дали Lidl ќе донесе пониски цени. Прашањето е дали државата и производителите ќе ја искористат оваа проверка за да го кренат домашното на нивото што пазарот го бара – или повторно ќе се задоволиме со улогата на потрошувач, наместо на производител на сопствената трпеза.