Кога хрватскиот премиер Андреј Пленковиќ мораше да одговара за илегално депонираниот отпад кај Госпиќ, тој не почна од отпадот. Почна од опозицијата – и заврши кај Србија.

Во своето обраќање Пленковиќ директно ја спомена Србија и случајот со надстрешницата, тврдејќи дека опозицијата во Хрватска препишува сличен политички модел. „Препишувањето сценарија на надстрешници или на некои други, кои се очигледно политички мотив на мнозинството актери кои го прават ова, е исто така многу лесно да се прозре. Ние во таа смисла политички прозревме од старт“, изјави тој.

Што точно е спомнатото сценарио

Вреди да се потсети што е надстрешницата за која станува збор. На 1 ноември во Нови Сад падна надстрешницата на железничката станица и одзеде 16 животи. Од тоа се роди најголемото протестно движење во Србија во последниве децении, а неговото главно барање беше едноставно: некој да одговара. Тоа барање сè уште стои.

Тоа е дефиницијата на сценариото кое, според хрватскиот премиер, неговата опозиција го препишува. Кога граѓани бараат одговорност за нешто што институциите го пропуштиле, тоа сега во политичкиот речник има име – и тоа име се употребува како обвинение.

Наспроти тоа, што стои во Госпиќ

Случајот кај Госпиќ не е реторички. На теренот на поранешниот индустриски комплекс се работи за околу 37.000 тони отпад, од кои речиси 33.000 тони закопани. Дел од отпадот е класифициран како опасен, а во почвата се утврдени зголемени концентрации на тешки метали и екотоксични својства. Истрагата се води за организиран внес и увоз на големи количини отпад од други земји на Унијата и од хрватски компании, со сомнеж дека потоа е илегално истоварен на повеќе локации.

Наспроти тие бројки, одговорот на премиерот гласи вака: сите што ја следат темата и се надеваат на некаква дестабилизација треба да бидат свесни дека темата ќе трае некое време, по што прво отпадот ќе биде саниран, а второ, како што рече, политикантскиот обид за дезинформирање на граѓаните, фабрикување вонредна состојба и креирање политичка хистерија во медиумите и на општествените мрежи едноставно ќе исчезне.

Забележете го редоследот во таа реченица. Прво доаѓа она што другите го прават со темата, потоа санацијата. Тешките метали во почвата се средниот дел на реченицата; политичката хистерија е нејзиниот крај и нејзината поента.

Механизмот е познат и од поблиску

Овој потег има точно име и точна форма. Не се негира бројката, не се спори наодот, не се брани конкретна одлука на конкретна институција. Наместо тоа се менува темата на разговорот – од „што има во земјата кај Госпиќ“ во „кои се оние што прашуваат и што сакаат да постигнат“.

Не е потребно многу фантазија за да се препознае тој механизам и надвор од Хрватска. Секогаш кога прашањето е неудобно и документирано, најбрзиот излез е да се разговара за мотивите на оној што прашува наместо за одговорот. Функционира извесно време, бидејќи го поместува фокусот. Не функционира долгорочно, бидејќи 37.000 тони отпад не се аргумент – тие едноставно се таму.

Пленковиќ инсистира дека отпадот ќе биде саниран. Тоа е ветување со рок, а ветувањата со рок имаат едно добро својство: можат да се проверат. Прашањето не е дали опозицијата има политички мотив – секако дека има, тоа ѝ е работата. Прашањето е колку тони ќе бидат извадени од таа земја до крајот на годината, и кој ќе го соопшти тој број.